بایگانی دسته بندی ها: آسیا سی

مخترع تلسکوپ کیست

یکی از متداول ترین پرسش‌ها در زمینه ابزارهای نجومی این است که ” مخترع تلسکوپ کیست؟ ”

در اواخر قرن پانزدهم میلادی علم اپتیک به حدی از پیشرفت رسیده بود که نخستین عدسی های ساده ساخته شده بودند.

دانشمندان فهیمده بودند که نور پس از عبور از یک محیط شفاف متقارن، به صورت متقارن شکست پیدا می کند و در عبور از عدسی های محدب، کانونی می شود.

در حدود سالهای ۱۶۰۶ تا ۱۶۰۹ نخستین دوربین تک چشمی ( تلسکوپ شکستی) ساخته شد. طبق شواهد تاریخی اختراع تلسکوپ، به سه نفر نسبت داده می‌شود: هانس لیپرشی (به انگلیسی: Hans Lippershey) و زاخاریاس یانسن (به هلندی: Zacharias Janssen) که در میدل‌بورخ آلمان، عینک ساز بودند، و یک ابزار ساز و کارشناس عدسی‌ها به نام یاکوب میتیوس (به هلندی: Jacob Metius) از شهر آلکمار. در ماه جون سال ۱۶۰۹ گالیله از ساخته‌شدنِ تلسکوپِ با خبر می‌شود و تلسکوپ خود را در یک‌ماه می‌سازد و در مدت یک‌سال برای بهبود طراحی آن می‌کوشد. در حقیقت بر خلاف آنچه که معروف است، گالیله مخترع تلسکوپ نیست. اما می توان گفت که گالیله نخستین منجمی بود که برای رصد اجرام آسمانی از تلسکوپ استفاده کرد.چرا که گزارش های دقیقی از رصدهای گالیله با تلسکوپ برجا مانده است.

پس از ساخت تلسکوپ با استفاده از عدسی ( تلسکوپ های شکستی)، افرادی به این فکر افتادند که به دلیل پرهزینه بودن ساخت عدسی، با ابزار دیگری بجر عدسی به گردآوری نور بپردازند. در سال ۱۶۶۸ ایزاک نیوتن (به انگلیسی: Isaac Newton) اولین تلسکوپ بازتابی (به انگلیسی: Reflecting Telescope) کاربردی را ساخت که بعدها تلسکوپ نیوتنی(به انگلیسی: Newtonian telescope) نام گرفت. وسیلهٔ او از یک آینه مقعر و یک آینه تخت تشکیل می‌شد که در یک لوله قرار گرفته بودند. آینهٔ تلسکوپ نیوتون از فلز ساخته شده بود و قطری در حدود۵ سانتی‌متر داشت.

اختراع عدسی‌بی‌رنگ (به انگلیسی: Achromatic lens) در سال ۱۷۳۳ میلادی، خطای رنگی را اندکی تصحیح کرد و امکان ساخت عدسی‌هایی با فاصلهٔ کانونی کمتر که به کوتاه شدن لوله تلسکوپ می‌انجامید را فراهم ساخت. تلسکوپ‌های بازتابی اگرچه ابیراهی رنگی نداشتند، ولی در طول قرن‌های ۱۸ و ۱۹ آینهٔ فلزی آنها که از مس و قلع ساخته‌شده بودند به مرور زمان تیره می‌شدند. این مشکل با اندود کردن سطح شیشه با نقره در ۱۸۵۷ یا آلومینیم در سال ۱۹۳۲ حل شد.

حداکثر اندازهٔ عدسی شیئی تلسکوپ‌های شکستی در حدود یک متر است. اغلب تلسکوپ‌های ساخته شده در قرن بیستم از نوع بازتابی بودند، این درحالی است که بزرگترین تلسکوپ‌های بازتابیِ در حال کار، بزرگتر از ۱۰ متر هستند. قرن بیستم همچنین پیشرفت در ساخت تلسکوپ‌هایِ فعال در طیف وسیعی از طول موجها از امواج رادیویی تا امواج گاما را نشان می‌دهد. اولین تلسکوپ رادیویی هدفمند نیز در سال ۱۹۳۷ وارد عملیات ساخت شد و از آن زمان پیشرفت‌های شگرفی در تنوع مجموعهٔ ابزار نجومی انجام شده است.

چهارصد سال پیش، این اختراع ساده جهان را دگرگون کرد

پرنس ماوریس، حاکم هلند از سال ۱۵۸۵ تا ۱۶۲۵ میلادی، به همراه عینک سازی از شهر همسایه، میدل بورگ، از پله های عمارت خود در شهر هاگ در جنوب هلند بالا می رود. وقتی به پشت بام می رسند مرد صنعت گر لوله ای مقوایی را به حاکم تقدیم می کند که در دو سوی آن عدسی نصب شده است. فرمانروا با نگاه کردن از درون این لوله می تواند نواحی حومه ی شهرش را ببیند. از آن لحظه نام این عینک ساز – هانس لیپرشی (۱۵۷۰-۱۶۱۹) – برای همیشه در تاریخ با تلسکوپ گره خورد.
در اوایل پاییز سال ۱۶۰۸ میلادی، ماوریس از این ابزار برای نگاه انداختن به برج ساعت شهر دِلفت، در حدود ۸ کیلومتری آن جا، استفاده می کرد. او همچنین می توانست پنجره های کلیسایی در شهر لایدن، با تقریباً دو برابر فاصله ی دلفت،‌ را نیز تشخیص بدهد.
ماوریس،‌ در مقام فرمانروای جمهوری تازه تأسیس هلند، در کشاکشی سخت برای آزادسازی سرزمین های جنوبی از سلطه ی اسپانیا بود و همان زمان به اهمیت نظامی این ابزار بزرگ نما پی برد. بی شک لیپرشی هم آینده ی خود را تضمین شده می دید و از ثبت شدن این اختراع اپتیکی به نام خود اطمینان داشت.

چه کسی نخستین بود؟

تلسکوپ لیپرشی حاصل قرن ها تحول بود. فناوری موجود و شرایط سیاسی پیچیده و ناپایدار اوایل قرن هفدهم در اروپا همان قدر بر ظاهر تلسکوپ تأثیر داشت که خلاقیت و ابداع.
لیپرشی فقط یکی از افراد بسیاری بود که ظاهراً هم زمان به یک فکر افتاده بودند!
به مدت بیش از ۱۰۰۰ سال، داستان های مبهم و مبالغه آمیزی درباره ی وجود داشتن «لوله ای برای دیدن» بر سر زبان ها بوده است. نویسنده ی یونانی در قرن نخست میلادی، دیودوروس،‌ ادعا می کرد که نژادی از انسان ها در شمال یونان بوده اند که می توانستند عوارضی مانند کوه و دره بر سطح ماه ببینند. آیا چنین ادعاهایی موجب ساخته شدن داستان هایی درباره ی بنای استون هنج و سازندگانش شده است؟
عارف و راهب قرن سیزدهم میلادی، راجر بیکن، می گفت که ژولیوس سزار ابزاری آینه دار داشته که پیش از حمله ی سال ۵۴ پیش از میلاد به بریتانیا،‌ با آن ابزار سواحل این کشور را زیر نظر داشته است. بیکن سال های بسیاری را، به سبب انجام دادن کیمیاگری و نیز به این علت که برخی از معاصرانش او را به جادوگری متهم کردند، در سیاه چال های کلیسا محبوس بود.
دیگر افرادی که ممکن است پیش از قرن هفدهم میلادی ابزاری شبیه تلسکوپ اختراع کرده باشند لئوناردو داوینچی (۱۵۱۹-۱۴۵۲)، مخترع ایتالیایی،‌ و تامس دیگز (۱۵۹۵-۱۵۴۶)، اخترشناس انگلیسی، هستند. در سال ۱۵۷۰، دیگز از شیشه ای می نویسد که به او امکان می دهد چیزها را در دوردست پیدا کند. شاید از آینه استفاده می کرده است. انگلیسی دیگری هم عصر دیگز، به نام ویلیام بورن (۱۵۳۵-۱۵۸۲)، کاربرد عدسی ها را برای دیدن اشیا شرح می دهد.
یکی دیگر از مخترعان احتمالی تلسکوپ پژوهشگر ایتالیایی، جیامباتیستا دلّا پورتا (۱۶۱۵-۱۵۳۵)،‌ است. در سال ۱۵۸۹، دلا پورتا کتاب جادوی طبیعی را منتشر کرد. او در بخش اپتیک این کتاب به شرح کاربرد عدسی های کاو و کوژ پرداخته است. او حتی درباره ی کاربرد هم زمان دو نوع عدسی برای کمک به دید افرادی با چشمان ضعیف نیز بحث کرده است. هرچند احتمال این که دلا پورتا تلسکوپی کارآمد ساخته باشد کم است.
در اواخر قرن شانزدهم میلادی، همه ی اجزا برای ساختن تلسکوپی ساده فراهم بود. از دوران های باستان، آن هایی که با علم اپتیک آشنایی داشتند از ویژگی های بزرگ نمایی عدسی های کوژ نیز باخبر بودند. باستان شناسان بقایای بسیاری از این عدسی ها را یافته اند. شناخته شده ترین نمونه، عدسی نمرود متعلق به قرن هفتم پیش از میلاد است که از سنگ بلوری کوارتز ساخته شده و در ویرانه های کاخ نمرود در عراق امروزی کشف شده است.
تازه در اواخر قرن سیزده میلادی بود که کیفیت شیشه به حدّی رسید که عینک سازان توانستند عدسی هایی برای استفاده در عینک بسازند. عدسی های کاو تا اواخر قرن پانزده میلادی چندان رایج نبودند.

فکری که زمانش فرارسیده بود

جلو می رویم به زمان نمایش جذاب هانس لیپرشی برای پرنس ماوریس. همین طور که دو نفری با هم حرف می زدند، لیپرشی به این اشاره کرد که امیدوار است حق این اختراع برای او ثبت شود و از سوی پارلمان هلند قراردادی برای تولید انبوه این ابزار با او بسته شود. تصادفی نبود که او نخستین بار این ابزار را به فرمانروایی نظامی نشان می داد.
در طرح تلسکوپ لیپرشی عدسی کوژی در ابتدای لوله نقش عدسی شیئی را بازی می کرد و عدسی کاوی در انتهای لوله نقش چشمی را داشت. این تلسکوپ برخلاف شکستی های نجومی امروزی، که تصویر را برگردان می کنند، تصویری مستقیم می ساخت. مورّخان این طراحی را تلسکوپ گالیله ای می نامند. زیرا اخترشناس ایتالیایی، ‌گالیلئو گالیله (۱۶۴۲-۱۵۶۴)، نخستین بار از این ابزار برای اهداف نجومی بهره برد.
لیپرشی هیچ جا ثبت نکرد که چطور تلسکوپ را ساخت. داستانی هست که می گوید، چند کودک در کارگاه عینک سازی او با عدسی ها بازی می کردند که این کشف اتفاقی رخ داد. البته احتمال قوی تر این است که خود لیپرشی در آزمایش های گوناگون خودش حین کار به این ترکیب عدسی ها دست یافته باشد. لیپرشی در دوم اکتبر سال ۱۶۰۸ برای ثبت این اختراع درخواست داد. این زمانی بود که امیدهایش به یأس تبدیل شد.

ثبت اختراع …

کمیته ای در ملاقات با لیپرشی به بررسی درخواست او پرداخت و به او پیشنهاد داد که اختراعش را به کسی نشان ندهد. سپس این کمیته درخواستی عجیب از او کرد. آن ها از لیپرشی خواستند که شش دوربین دوچشمی بسازد که در آن ها از عدسی های کوارتزی استفاده شده باشد. پیش پرداخت هم به او دادند و او به خانه رفت تا این سفارش را بسازد.
در ۱۷ اکتبر ۱۶۰۸، یاکوب متیوس با تلسکوپی در دست به پارلمان هلند رفت. متیوس اهل آلکمار در شمال هلند بود. او به کمیته ی بررسی گفت که دو سال است برای ساختن این ابزار وقت صرف کرده و خواستار ثبت این اختراع است.
در نامه ای از سوی مسئولان شهر میدل بورگ به پارلمان ادعا شده بود که در این شهر تعداد دیگری تلسکوپ ساز پیدا شده اند که ادعای ساختن این ابزار را دارند. جایی برای رازداری باقی نبود!
اخترشناس و مورخ هلندی، آنتون پانه کک (۱۹۶۰-۱۸۷۳)، می نویسد که زاخاریاس یانسن (۱۶۳۲-۱۵۸۵)،‌ که او هم اهل میدل بورگ بود،‌ در سال ۱۶۰۴ تلسکوپی ساخت. یانسن در پاییز سال ۱۶۰۸ در نمایشگاهی در آلمان تلسکوپ می فروخت. پانه کک مطلب را حتی پیچیده تر می کند و می گوید، یانسن چند سال پیش از آن هم تلسکوپی را دیده بود که فرد ناشناسی از ایتالیا آن را ساخته بوده است. یانسن در سال ۱۶۱۸ میلادی میکروسکوپ را اختراع کرد.
لیپرشی زمانی به شهر هاگ رسید که هیئتی رسمی از سیام (تایلند امروزی) به دیدار پرنس ماوریس آمده بودند. سفیر هیئت سیامی به لیپرشی گفت که به نظرش او «مردی فروتن، دین دار، و خداترس»‌ می رسد. او این فرصت را یافت تا لوله را به سوی ستاره ها بگیرد و به این نکته اشاره کرد که تعداد ستاره ها بسیار بیش از زمانی است که با چشم برهنه آن ها را تماشا می کند.
دو هفته پس از این که لیپرشی درخواست ثبت اختراعش را داد،‌ جزوه ای منتشر شد که در آن به تلسکوپ او اشاره شده بود. نویسنده ی این جزوه با جزئیات به دیدار هیئت سیامی و این اختراع جدید اشاره کرده بود. فقط دو نمونه از این جزوه تا به امروز باقی مانده است اما در سال ۱۶۰۸ حرف این اختراع جدید مانند آتشی وحشی به سرعت همه جا گسترش یافت. در بهار ۱۶۰۹،‌ تاجران پاریسی تلسکوپ می فروختند؛‌ نمونه های دیگری هم در فروشگاه هایی در سرتاسر اروپا پیدا شد.
با وجود این که لیپرشی موفق نشد این اختراع را به نام خود ثبت کند، با مسئولیت پذیری دوربین های سفارش داده شده را تحویل داد. کمیته متوجه شد این ابزارها بسیار کارآمدند و دست کم دستمزد او را برای این کار پرداخت کردند.

ارتباط ایتالیایی

در بهار ۱۶۰۹،‌ اخبار این «اسباب بازی شگفت انگیز» به گالیله در پادوا ایتالیا رسید. او به پتانسیل درآمدزایی این «لوله ی پرسپکتیو» – آن طور که برخی آن را می نامیدند – پی برد و به سرعت نمونه ی بهتر آن را ساخت. به محض این که توانست نمونه ای کارآمد بسازد راهی ونیز شد و در آن جا پتانسیل های نظامی آن را به نمایش گذاشت. با تلسکوپ گالیله می شد کشتی ها را بسیار زودتر از دیده بانان بسیار کارکشته دید.
فواید این ابزار همچنین تاجران ونیزی را نیز به وجد آورد. کشتی هایی که وارد مرز می شدند می بایست پرچمی را برمی افراشتند که معلوم می کرد چه نوع باری حمل می کنند. تاجران با تلسکوپ می توانستند ۲ ساعت زودتر بفهمند بار کشتی ها چیست. به این ترتیب می توانستند به بازار برگردند و قیمت ها را با توجه به کالاهای در راه تغییر دهند.
در سال ۱۵۹۲، گالیله در دانشگاه پادوا استاد ریاضیات شده بود. او تلسکوپ را به سوی ماه،‌ سیاره ها و ستاره ها نشانه رفت. در بهار ۱۶۱۰، رصدهایش را در کتابچه ای به نام سیدریوس نانسیوس (به معنای پیام آور نجومی) منتشر کرد. نسخه ی به جا مانده از همین کتابچه ما را از این مطمئن می کند که او نخستین کسی است که از تلسکوپ برای اهداف نجومی استفاده کرد.

نام ابزار جدید

سرانجام،‌ نام تلسکوپ از کجا آمد؟ در پارلمان هلند به آن به نام «ابزاری که نور را بسط می دهد» اشاره می شد. دیگر نام های هلندی این ابزار «لوله ی پرسپکتیو» و «لوله اپتیکی» بودند. انگلیسی ها آن را «دوربین جاسوسی» می خواندند.
در ۱۴ آپریل ۱۶۱۱، پرنس فردریک سِسی، رئیس و مؤسس آکادمی علمی تیزهوشان در رم، ضیافتی به افتخار گالیله برپا کرد. سِسی در این مهمانی پرده از نام این ابزار جدید برداشت. این نام از دو واژه ی یونانی «تله» به معنای «دور» و «اسکوپین» به معنای «دیدن» تشکیل شده است که در کنار هم می شوند تلسکوپوس یا تلسکوپیوم و در نهایت «تلسکوپ» که امروزه به کار می بریم.
از پاییز ۱۶۰۸ تا بهار ۱۶۱۱،‌ تلسکوپ دنیای علم و فلسفه را دگرگون کرد. این ابزار به پیشرفت خود ادامه داد و امروز برای ما تصاویری بسیار دوردست از عالم فراهم می آورد؛ امروز، ۴۰۰ سال پس از مردی خداترس و فروتن که فقط می خواست اختراع ساده اش را، که لوله ای با دو عدسی در سر و ته اش بود،‌ ثبت کند.

منجم و دانشمند معروف ایتالیایى در طول حیات علمی خود، علاوه بر ریاضیات به نجوم و اخترشناسی علاقه‏‎مند بود. گفته می شود هنگامی که گالیله در دانشگاه ونیز مشغول تدریس بود، خبر اختراع تلسکوپ را شنید و پس از چندی یک هلندی، نمونه‏‎ای از این تلسکوپ را به ونیز آورد. با اطلاع گالیله از این موضوع، علاقه به اخترشناسی او باعث شد تا شروع به ساختن تلسکوپ کند. وی بیشتر قطعات تلسکوپ را به تنهایى ساخت، حتی عدسی‏‎های آن را با سنگ، صیقل داد و برای بهره برداری آماده نمود. با اتمام کارساخت تلسکوپ در ۱۸ اوت ۱۶۰۹میلادی گالیله آن را متوجهِ آسمان کرد و با دیدگان دقیق و کنجکاوش، در پهنه آسمان فرو رفت. او ستارگان زیادی را دید که تا آن زمان از نظر پنهان مانده بودند. گالیله در طول تحقیقات خود به این واقعیت پی برد که کره ماه سطح کاملاً ناصافی دارد و مانند زمین پوشیده از کوه‎‏ها و دره‏‎های عظیم است. این دانشمند ایتالیایى به وسیله تلسکوپ توانست چهار قمر سیاره مشتری و حلقه دور سیاره زحل را نیز کشف نماید و بر دانش بشری اضافه کند. امروزه بشر با تلسکوپ‏‎های بسیار نیرومند قادر است اجرام آسمانی دور دست را در فضای بیکران رصد کند که این پیشرفت مرهون زحمات دانشمندانی نظیر گالیله است.

هنوز مخترع واقعی تلسکوپ تعیین نشده و افرادی که در متن زیر نام شان مطرح شده است، مهم ترین کاندیداهای اختراع این وسیله هستند.

استوارت موریس عینک ساز هلندی که در حد فاصل سال های ۱۵۸۵ تا ۱۶۲۵ در آمستردام پایتخت این کشور می زیست، در دفتر خاطراتش آورده است؛ روزی مشغول تعمیر پشت بام منزل بودم که ناگاه متوجه دو عدسی درون جیب لباس کارم شدم. برای چند دقیقه دست از کار کشیدم و برای سرگرمی دو عدسی مذکور را جلوی چشمم گرفتم و فاصله آن دو را به طور متناوب کم و زیاد می کردم. در همین لحظات بود که متوجه شدم می توان با قرار دادن این دو عدسی در فاصله مشخصی از یکدیگر، مناظر حومه شهر را تشخیص داد و با بزرگنمایی خوبی مردمانی را که از راه های ورودی و خروجی شهر در رفت و آمد بودند، ببینم.

کار وی به همین جا خاتمه پیدا نکرد. وی با کمک دوست عدسی ساز خود به نام هانس لیپرهی آزمایش فوق را چند بار دیگر و با دیگر عدسی ها تکرار کرد و متوجه شد فاصله قرارگیری دو عدسی برای عدسی های مختلف فرق می کند. وی در آن زمان نتوانست رابطه منطقی و ریاضی گونه یی برای استخراج فاصله دو عدسی به دست آورد. وی آزمایش ها را تکرار کرد و چنین نوشت؛ من بارها تلاش کردم همان گونه که قبلاً مناظر را از پشت بام منزل دیدم، تصاویر واضح و شفافی به دست آورم، اما سرانجام با دو عدسی دیگر؛ اما این بار از حومه شهر توانستم ساعت بزرگ شهر را که در فاصله هشت کیلومتری من قرار داشت، ببینم و حتی شیشه کاری های ساختمان کلیسا را که حدود ۱۶ کیلومتر فاصله داشت، به وضوح تشخیص دهم. او نمی دانست به چه تکنیک و ابزار مهمی دست پیدا کرده است و می تواند روزی جهان را تحت تاثیر خود قرار دهد. وی اختراع خود را لوله اپتیکی نام نهاد.

اختراع لیپرهی نتیجه قرن ها تحقیق و پیشرفت تکنولوژی بود، اما باید توجه داشت هنوز به طور دقیق، مخترع تلسکوپ مشخص نشده و لیپرهی تنها یکی از ده ها نفری است که ادعا کرد این وسیله را اولین بار ساخته است. دیودروس سیکولوس از مورخان نامی عصر کلاسیک یونان در حدود هزار سال پیش نوشته است، در آن سال ها فردی به نام هایپربولینز ادعا کرده می تواند فواصل بسیار دور مثل کوه های بلند و حتی دریاها و کوه های ماه را ببیند. اما وی از هیچ ابزاری برای این کار استفاده نکرد یا حداقل مورخ مورد استناد ما در یادداشت های خود نامی از آن به میان نیاورده است. در قرن سیزدهم راهبی به نام راجر بیکن چنین ادعا کرد ژولیس سزار سردار رومی در جنگ قرن ۵۴ قبل از میلاد با انگلستان با استفاده از وسیله یی وقایع میدان نبرد را مشاهده می کرد. راهب بیکن سال های زیادی را به مطالعه کیمیاگری پرداخت (در آن زمان دو شاخه کیمیاگری و شیمی تحت عنوان یک علم واحد بررسی می شد) و به همین دلیل میان هم عصرانش با نام جادوگر شهرت یافته بود و به دلیل مشابه سازی ابزاری که به گفته خودش از نوشته های یونان باستان الهام گرفته بود، ابزاری جادوگرانه شناخته شد و محققان هم عصرش از جنبه های علمی اختراع وی غافل ماندند.

فرد دیگری که به نظر می رسد بدون اطلاع از ساخت چنین وسیله یی توسط دیگر محققان اقدام به طراحی وسیله یی برای بزرگنمایی اجسام دور کرده بود، مخترع معروف ایتالیایی لئوناردو داوینچی و همکارش اخترشناس انگلیسی توماس دیگز(۱۵۹۵-۱۵۴۶) بودند. در سال ۱۵۷۰ دیگز از شیشه هایی سخن به میان آورده است که به آنان امکان می داد اجسام بسیار دور را ببینند. به نظر می رسد آنان از اولین کسانی بودند که در وسیله ابداعی خود به جای عدسی از آینه استفاده کردند. در همان سال ها ویلیام بورن فرد انگلیسی الاصل از عدسی برای بزرگ کردن اجسام استفاده کرده است. مخترع دیگری که احتمال ساخت تلسکوپ توسط او کمتر از سایر افراد نامبرده در مطلب فوق نیست، عینک ساز ایتالیایی شولار گیامباتیستا دللاپورتا (۱۶۱۵-۱۵۳۵) است.

وی در سال ۱۵۸۹ در کتابی با نام اعجاز طبیعت، اولین بار به صورت علمی از مبحث اپتیک یاد می کند و حدود یک فصل از کتاب خود را به این علم نوبنیاد اختصاص می دهد و تا جایی به جزییات می پردازد که برای اولین بار در متون اروپایی از عدسی های مقعر و محدب نام می برد. او همچنین از کنار هم قرار دادن دو عدسی برای بهتر کردن دید افرادی با بینایی کم، صحبت به میان آورده است. در مجموع در حوالی قرن شانزدهم میلادی تمام شرایط لازم برای اختراع تلسکوپ مهیا بوده است، ولی باز هم به طور قطع نمی توان اختراع تلسکوپ را به این حد فاصل زمانی نسبت داد، چرا که باستان شناسان در شواهد به جا مانده از سال های میانی قرن هفتم قبل از میلاد چیزهایی با تراش بسیار شبیه به تلسکوپ پیدا کرده اند و حتی اثراتی از کانی صیقل دهنده شیشه (که امروزه با نام کوارتز شناخته می شود) در خرابه های نمرود (عراق امروزی) پیدا کرده اند. ولی با این وجود، کیفیت شیشه ها تا قرن سیزدهم آنقدر افزایش نیافته بود که ناظران بتوانند از پشت آن مناظر و اجسام را تشخیص دهند. ساخاریز جانسن یکی از هم عصران لیپرهی بود که در سال ۱۶۰۴ اولین تلسکوپ دست ساز خود را ساخت. وی سال های ۱۶۰۴ تا ۱۶۰۸ را به فروش تلسکوپ های دست ساز خود پرداخت و سرانجام موفق شد در سال ۱۶۱۸ تلسکوپ را اختراع کند.

● از اختراع تا استفاده

همان طور که پیشتر گفته شد، هیچ یک از مخترعان احتمالی تلسکوپ این وسیله را برای رویت اجرام سماوی به کار نبردند تا اینکه در سال های ۱۶۰۹ خبر اختراع وسیله یی که اجرام دوردست را نزدیک می کند، به گوش فردی ایتالیایی به نام گالیلئو گالیله، اهل شهر پادوا رسید. او به این نتیجه رسید که ابزار مذکور پتانسیل لازم برای نزدیک کردن اجرام دوردست را دارد، لذا تصمیم گرفت وسیله مشابهی طراحی کند و با کمک دوست عینکی خود، خیلی زود توانست چنین تلسکوپی را بسازد. و برای اولین بار از درون تلسکوپ دست ساز خودش به ژرفای آسمان نگاه کرد و بدین سان شروع عصر جدیدی را در اختر شناسی رقم زد که هنوز هم ادامه دارد. از جمله دستاوردهای اولین نگاه های گالیله این بود که فهمیدند سیارات الهه های آسمان نیستند، ماه دریا ندارد، موجودات مریخی وجود ندارند و…

تحقیقات گالیله در علم نجوم باعث شد وی به فکر ادامه تحصیل بیفتد و سرانجام مدرک پروفسوری خود را در رشته ریاضی از دانشگاه پادوا دریافت کند. اولین رصدهای ثبت شده وی از درون تلسکوپ به بهار سال ۱۶۱۰ برمی گردد که در کتابی به نام پیام آور ستارگان منتشر شد.

● بالاخره مخترع تلسکوپ که بود

هنوز مخترع واقعی این وسیله تعیین نشده و افرادی که در متن فوق نام شان مطرح شده است، مهم ترین کاندیداهای اختراع این وسیله بودند، اما چند نکته بدیهی است.

۱) گالیله مخترع تلسکوپ نبود.

۲) ساخت این وسیله بین سال های ۱۶۰۸ تا ۱۶۱۱ صورت گرفته است.

نام هایی که در قرن هفده برای این وسیله در میان کشورهای اروپایی مطرح بود از این قرارند؛ جمع آوری کننده نور، لوله هلندی، منظره یاب، لوله اپتیکی و…

استفاده از این وسیله جدید آنقدر اهمیت داشت که امسال به مناسبت چهارصدمین سالگرد رصد گالیله، سال جهانی نجوم نامیده شد. در ادامه به معرفی و ساختار انواع تلسکوپ ها می پردازیم.

● تلسکوپ شکستی(گالیله یی)

این تلسکوپ از دو عدسی همگرا تشکیل شده است. یک عدسی شیئی که به سمت اشیای مورد نظر نشانه می رود و یک عدسی چشمی که از آن تصویر را می بینند.

عدسی شیئی نور را در کانون خود جمع می کند و عدسی چشمی دیگر نیز که کانون مشترکی با شیئی دارد نور جمع آوری شده را برای ما بزرگ می کند. در این تلسکوپ هر چه دو عدسی بزرگ تر باشد، بهتر است. یکی از اشکالات این تلسکوپ ها کنج نمایی آن است که عدسی نور را تجزیه می کند و در تلسکوپ به جای یک جسم، نوری تجزیه شده مشاهده می شود. برای رفع این اشکال از عدسی های تو در تو در ساخت این تلسکوپ استفاده می شود که باعث می شود این تلسکوپ بسیار پرهزینه شود و کمتر رصدخانه بزرگی از آن استفاده کند.

● تلسکوپ بازتابی (نیوتنی)

این تلسکوپ تشکیل شده است از یک آینه مقعر و یک آینه تخت با زاویه ۴۵ درجه و یک عدسی شیئی.

آینه مقعر در ته تلسکوپ قرار دارد و نور را در کانون خود جمع می کند و آینه تخت آن را به بالا هدایت و چشمی نیز آن را بزرگ می کند. هرچه فاصله کانونی بیشتر (قطر آینه بزرگ تر) و همین طور عدسی چشمی بزرگ تر باشد، آینه قوی تر است.

تذکر؛ برای هر شیئی و آینه یی تا اندازه معینی می توان چشمی را بزرگ تر گرفت.

اشکالی که در این تلسکوپ ها وجود دارد، باعث می شود تصاویر در لبه آینه کشیده شود و برای رفع این اشکال تیغه یی را بر سر راه نور ورودی قرار می دهند که به آن تلسکوپ اشمیت می گویند.

● تلسکوپ کاسگرین

این تلسکوپ هم نوع دیگری از تلسکوپ بازتابی است، اما به جای آینه تخت یک آینه محدب قرار دارد و نور را به پشت آینه مقعر می فرستد و در آنجا شیئی قرار می گیرد.

● تلسکوپ اشمیت- کاسگرین

همان تلسکوپ کاسگرین است، ولی اینجا یک تیغه اصلاح کننده بر سر راه نور ورودی قرار می گیرد.

ایلان ماسک خبر داد: اینترنت ماهواره ای استارلینک در شرف راه‌اندازی

ایلان ماسک خبر داد: اینترنت ماهواره ای استارلینک در شرف راه‌اندازی

ایلان ماسک بنیان‌گذار و مدیرعامل کمپانی اسپیس ایکس (SpaceX) با به اشتراک گذاشتن تصویری در توییتر، از آماده بودن شرایط برای پرتاب ماهواره‌ها و راه‌اندازی نخستین فاز از پروژه اینترنت ماهواره ای استارلینک (Starlink) خبر داد.

این عکس، اولین ماهواره‌های‌‌ تولیدی برای اینترنت ماهواره ای استارلینک را سوار بر راکت فاکون ۹ نشان می‌دهد. می‌توان دید که ظرفیت تیزه‌گیر راکت (قطعه‌ای برای کاستن مقاومت هوا)، تکمیل است و ۶۰ ماهواره در آن جای گرفته‌اند. ایلان ماسک ضمن اشاره به آرایش متفاوت این ماهواره ها؛ اضافه کرده برخلاف آنچه که شاید انتظار داشتید، آن‌ها روی دیسپنسر (dispenser) توزیع نشده‌اند.

او زمان پرتاب راکت را قابل تغییر دانست؛ اما گفت که در مقطع فعلی برای پانزدهم ماه می (۲۵ اردیبهشت) برنامه‌ریزی شده است؛ البته امکان پرتاب در تاریخ چهاردهم این ماه نیز وجود دارد. مدیرعامل اسپیس ایکس همچنین خاطر نشان کرد که در فاز نخست پروژه، احتمالا خیلی چیزها به نحو احسن پیش نخواهد رفت و شاید شش پرتاب دیگر لازم باشد تا پوشش حداقلی پهن‌باند (broadband) حاصل شود. برای پوشش‌دهی متوسط اما احتمالا دو برابر این مقدار نیاز خواهد بود.

هدف‌گذاری کمپانی برای این پروژه، قرار دادن حدود ۱۱ هزار ماهواره در مدار پایینی زمین تا میانه‌های دهه‌ی ۲۰۲۰ است. اسپیس ایکس می‌خواهد از طریق اینترنت ماهواره ای استارلینک ، دسترسی به اینترنت پرسرعت را در مناطقی از دنیا که broadband ضعیف، کمیاب یا نایاب است؛ فراهم سازد. بنابراین مرحله اول پرتاب را باید بخشی مهم اما کوچک از یک پروسه طولانی بدانیم.

نظریه بیگ بنگ توسط دانشمند ایرانی به چالش کشیده شد

نظریه بیگ بنگ توسط دانشمند ایرانی به چالش کشیده شد

پروفسور محسن شریف پور با ارائه نظریه منبع تولید و محل جذب توانست نظریه بیگ بنگ را به چالش بکشد. نظریه این دانشمند ایرانی می‌تواند به بسیاری از سوالات بی‌پاسخ مانند منشا انرژی تاریک پاسخ دهد.

پروفسور محسن شریف پور، دانشمند دانشگاه پرتوریا (آفریقای جنوبی) و دانشگاه علم و فرهنگ (ایران) که به عنوان محقق پژوهشی برجسته در بحث نانوسیالات محسوب می‌شود، سعی کرد با گسترش زمینه‌های مطالعاتی خود در مبحث کیهان‌شناسی، طبیعت، الگوهای طبیعی و قانون ساختاری نیز کسب دانش کند. یکی از اهداف وی یافتن منشا انرژی تاریک است که عاملی برای سرعت گرفتن کهکشان‌ها محسوب می‌شود. پروفسور شریف‌پور بر این باور است که نظریه‌های فعلی در این حوزه نمی‌توانند به سوالات اساسی پیداش پاسخ دهند. این پرفسور برجسته نظریه علمی جدیدی را ارائه کرده است که می‌تواند برای درک اسرار پیدایش جهان یک نظریه کلیدی باشد.

قبل از بیگ بنگ وضعیت جهان چگونه بوده است؟

چالش نظریه بیگ بنگ

پروفسور شریف‌پور بیان کرد هرگاه کیهان‌شناسان نتوانند منشا و منبع مفاهیم ویژه‌ای را درک کنند از کلمه سیاه یا تاریک همانند انرژی تاریک، ماده تاریک و سیاه‌چاله استفاده می‌کنند. وی نظریه جنجالی خود را نظریه منبع تولید و محل جذب (Source and Sink) معرفی می‌کند که برای پاسخ به سوال‌های بدون پاسخ مطرح شده است. از سوالات بی‌پاسخ می‌توان به سوال‌هایی چون آیا بیگ بنگ یا مه‌بانگ جزوی از طبیعت محسوب می‌شوند؟ آیا الگویی برای آن‌ها وجود دارد؟ قبل از بیگ بنگ جهان به شکل بود؟ منشا انرژی انفجار بزرگ یا بیگ بنگ چه بود؟ دلیل گسترش جهان چیست؟ پروفسور شریف پور معتقد است نظریه وی می‌تواند به این سوال‌ها پاسخ دهد.

پروفسور شریف پور

این دانشمند ایرانی می‌گوید بر اساس مطالعاتی که انجام داده‌ام تمام چیزی‌های که در طبیعت وجود دارد طی جفت‌های دوتایی یا مخالف نظیر مرد و زن، الکترون و پوزیترون، قطب‌های مغناطیسی و ماده و ضد ماده رخ می‌دهد. وی افزود اگر جسم داغی را در نظر بگیریم، گرما به دلیل قانون همرفت به سمت جسم سردتر حرکت خواهد کرد. چنین الگویی یک الگوی جهانی محسوب می‌شود که به واسطه آن می‌توان یک نظریه جدید را برای شکل‌گیری جهان ارائه دهیم. از این رو اگر ما الگوهایی که در طبیعت وجود دارند را پیگیری کنیم، با در نظر گرفتن نظریه بیگ بنگ، باید این سوال مطرح شود که رویداد متقابل یا جفت بیگ بنگ چه بوده است؟

نظریه منبع تولید و محل جذب

پروفسور شریف پور در ادامه بیان کرد تمامی چیزهایی که در طبیعت وجود دارند، از یک الگو تبعیت خواهند کرد که در همین رابطه مبانی نظری دینامیک سیالات، حرکت اجرام سماوی، قانون ساختاری و الگوهای طبیعت نظیر دنباله فیبوناچی و هندسه فراکتال از این الگو مستثنی نخواهند بود. نظریه منبع و جذب این دانشمند ایرانی می‌گوید اگر منبع انرژی نظیر بیگ بنگ اتفاق افتاده باشد، باید در آن زمان و یا در یک مکان برای دریافت یا جذب چنین انرژی یک منبع خاصی وجود داشته باشد که این انرژی با الگویی ویژه به آن مکان جذب شود و بدون شک چنین فرایندی نباید قانون بقا انرژی را نقض کند.

در علم مکانیک سیالات و الکترونیک شاهد مواردی چون منبع‌ها و محل جذب‌ها هستیم. از این رو در ارائه این نظریه در کیهان‌شناسی می‌توان این‌طور بیان کرد که یک منبع قادر است انرژی یا ماده را منتشر کند و یک محل جذب نیز این توانایی را دارد توسط گرانش (انحنای فضا-زمان) انرژی یا ماده را دریافت نماید. در همین رابطه پروفسور شریف پور بر این باور است که با در نظر گرفتن نظریه بیگ بنگ یا انفجار بزرگ که جهان را تشکیل داده است، می‌بایست یک پالس از یک منبع با تابش پس‌زمینه کیهانی ویژه‌ای باشد که به سمت یک محل جذب در حرکت است. البته این نظریه توسط تابش پس زمینه مایکروویو کیهانی می‌تواند حمایت شود، چون از مدل بیگ بنگ داغ (Hot Big Bang) نیز حمایت کرده است.

تمام طبیعت از یک الگو پیروی می‌کند

پروفسور شریف پور در ادامه بیان می‌کند تمام چیز‌هایی که در کهکشان و جهان وجود دارند از سیاره زمین تا منظومه شمسی همانند الگویی از جریان مایع در حرکت هستند. در واقع بدن انسان، رشد گیاهان، گردبادها، تقسیم قاره‌ها، الگوهای میدان مغناطیسی زمین، مسیر ستارگان، باقی مانده‌های ستاره‌ای، گازهای بین ستاره‌ای و گرد و غبار اطراف کهکشان‌ها هم از این الگو تبعیت می‌کنند. اگر حرکت این الگو را تا ابتدای شکل‌گیری جهان و یا بیگ بنگ به عقب برگردانیم،‌ قادر خواهیم بود یک نظریه کلی از آنچه رخ داده است، به دست آوریم و حتی می‌توانیم اتفاق‌های آینده را نیز پیش‌بینی کنیم.

تفاوت نظریه منبع و جذب با نظریه بیگ بنگ

پروفسور شریف پور افزود می‌توان یک سیاه چاله را نوعی از محل جذب در نظر گرفت، اما بسیاری از کیهان‌شناسان بر این باور هستند که طی نظریه بیگ بنگ سیاه چاله‌ها پس از انفجار بزرگ به وجود آمده‌اند و در ابتدای بیگ بنگ وجود نداشته‌اند. وی معتقد است اگر حتی از نظریه بین چند رشته‌ای منبع و جذب از لحاظ ریاضی استفاده کنیم قادر خواهیم بود تا به سوالات بی‌پاسخ، پاسخ دهیم. این دانشمند ایرانی می‌گوید تفاوت اصلی میان نظریه وی با نظریه بیگ بنگ این است که انفجار بزرگ فقط در مبحث کیهان‌شناسی کارکرد دارد، اما نظریه منبع و جذب یک نظریه بین چند رشته‌ای محسوب می‌شود که دارای کاربردهای مختلفی بوده و یکی از کارکردهای آن درک پیدایش جهان در بخش کیهان‌شناسی است.

پروفسور شریف پور معتقد است نمی‌توان بر اساس نظریه بیگ بنگ برای انرژی تاریک و ماده تاریک توضیحی را ارائه کرد، اما با استفاده از نظریه منبع و جذب به آسانی می‌توان توضیحی را برای ریشه‌های انرژی تاریک بیان کرد. نظریه بیگ بنگ فقط برای نقطه آغاز جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما در خصوص مقصد کهکشان‌ها و یا منشا شکل‌گیری آن‌ها ایده‌ای ندارد. این در شرایطی است که نظریه منبع و جذب برای جهان قبل از انفجار بزرگ نیز توضیحی را ارائه خواهد داد. نظریه منبع و انرژی می‌تواند منبع انرژی جهان را شناسایی کند، اما در نظریه بیگ بنگ چنین موردی مشاهده نمی‌شود.

یافتن منشا انرژی تاریک با نظریه منبع و جذب

پروفسور شریف پور در ادامه بیان کرد به واسطه نظریه منبع و جذب می‌توان منشا انرژی تاریک را پیدا کرد و این در حالی است که نظریه بیگ بنگ قادر به توضیح آن نیست. از سویی نظریه بیگ بنگ می‌تواند سرعت و گسترش کهکشان‌ها را مشاهده کند، اما قادر به توضیح آن نبوده و در حالی که نظریه منبع و جذب این توانایی را دارد تا سرعت و گسترش کهکشان‌ها را پیش‌بینی کند و به درستی آن‌ها را توضیح دهد. نظریه بیگ بنگ توانایی توضیح عدم یکنواختی سراسر جهان را ندارد، اما نظریه منبع و جذب این عدم هماهنگی را توضیح خواهد داد. این دانشمند ایرانی می‌گوید چگونه نظریه بیگ بنگ می‌تواند بگوید انرژی آن انفجار بزرگ بدون منبع است، اما ما اطلاع داریم که تمامی انرژی‌ها از یک منبع سرچشمه می‌گیرند که یا ذخیره می‌شوند و یا به شکل دیگری تبدیل خواهند شد. آیا باید به خودمان بگوییم قبل از بیگ بنگ هیچ چیزی وجود نداشته است؟

این دانشمند ایرانی بیش از ۱۰ سال از عمر خود را در کنار سایر فعالیت‌های علمی خود بر روی نظریه منبع و جذب صرف کرده است و این دستاوردها فقط آغاز کار وی محسوب می‌شود؛ زیرا وی باید برای گسترش نظریه خود از مدل‌های ریاضی و سناریوهای دیگری استفاده کند که در این بین به همکاری و همراهی دانشمندان سایر رشته‌های مختلف نیاز است. وی در بخشی از گفته‌های خود می‌گوید:

اگر یک منبع انرژی نقطه‌ای (Point Source) را در نظر بگیریم و همچنین یک محل جذب انرژی تقریبا همگن و کروی را که منبع تولید انرژی در مرکز کره قرار گرفته باشد را نیز در نظر گیریم، پالس انرژی که از منبع انرژی آزاد می‌شود، به سمت سطح داخلی کره که جاذب انرژی و مواد است با یک الگوی خاص (بسته به شرایط منبع، و کره جاذب که در حال چرخش باشند یا نباشند) حرکت خواهد کرد. در این صورت، مادامی که پالس انرژی و مواد از همه طرف به سمت سطح داخلی کره حرکت می‌کند، به طور خودکار بست جهان صورت می‌گیرد و انرژی تاریک برآیند جاذبه سطح داخلی کره برای هر موقعیت خواهد بود. لذا، هر چه این پالس به سطح جاذب نزدیک‌تر می‌شود، برآیند نیروی جاذبه بیشتر و در نتیجه کهکشان‌ها سرعت بیشتری می‌گیرند. در ضمن این پالس انرژی، دارای تابش پس زمینه کیهانی خاص خودش است. و چون محل جذب کروی، تقریبا همگن است، جهان ما از همه طرف تقریبا همگن بسط پیدا می‌کند. لذا می‌بینید که با این تنظیم خیلی ساده جوابی برای سوالات بدون پاسخ ارائه خواهد شد، که برای دقیق‌تر شدن، نیاز به محاسبات دارد.

پروفسور شریف پور بر این باور است که مطالعات وی می‌تواند برای درک آغاز جهان بسیار تاثیرگذار باشد و نظریه منبع و جذب وی برای پاسخ به سوالات بی‌پاسخ بهترین نظریه محسوب می‌شود. گفتنی است بر اساس بررسی‌های پروفسور شریف پور می‌توان به این نتیجه رسید که از ابتدای آفرینش جهان یک نظم‌دهنده توانا وجود داشته است. در واقع بسیاری از دانشمندان نظیر پروفسور استیون هاوکینگ بیگ بنگ یا انفجار بزرگ را بدون دلیل می‌دانند و به وجود خدا یا نظم دهنده‌ای اعتقاد ندارند.

یک سیارک مرگبار سرانجام به سمت زمین می‌آید!

یک سیارک مرگبار سرانجام به سمت زمین می‌آید!

گفته می‌شود که حدود ۶۶ میلیون سال پیش، یک سیارک مرگبار به زمین برخورد کرد و باعث انقراض دایناسورها و بسیاری از گونه‌های دیگر شد. اما آیا بار دیگر چنین فاجعه‌ای در راه است؟ اگر پاسخ مثبت باشد چه کاری از دست بشر برمی‌آید؟

بیل نای (Bill Nye) چهره سرشناس تلویزیونی و مجری برنامه‌های علمی که هم‌اکنون مدیریت سازمان غیرانتفاعی Planetary Society را برعهده دارد؛ نسبت به وقوع فاجعه‌ای مانند آنچه که به انقراض دایناسورها انجامید هشدار داد. او به تازگی در جریان یک کنفرانس نجومی که در شهر «کالج پارک» مریلند برگزار شد گفت:

باز هم یک سیارک مرگبار به زمین برخورد خواهد کرد؛ مشکل اینجاست که ما نمی‌دانیم چه زمانی. البته احتمال اینکه یک نفر در عمر خود شاهد وقوع چنین اتفاقی باشد خیلی کم است؛ اما این فاجعه پیامدهای ناگواری خواهد داشت و تقریبا همه چیز را از زمین محو می‌کند.

ولی برخلاف دایناسورها، ما مجبور نیستیم تنها نظاره‌گر بلایی باشیم که بر سرمان نازل می‌شود. ما می‌توانیم در برابر تهدید یک سیارک مرگبار ، واکنشی نشان دهیم و «نای» تاکید دارد که باید خود را آماده کنیم.

گام نخست، یافتن سنگ‌های فضایی خطرآفرین است. دانشمندان ناسا بر این باورند تاکنون، حدود ۹۰ درصد از سیارک های خطرناک و نزدیک به زمین را که حداقل یک کیلومتر طول دارند، شناسایی کرده‌اند. خبر خوب اینکه طبق برآوردهای صورت گرفته هیچ یک از این سنگ‌های عظیم فضایی، آینده‌ی سیاره‌ی ما را تهدید نمی‌کنند.

با این حال هنوز تعداد زیادی سیارک مرگبار کشف نشده در فضای اطراف زمین وجود دارد که می‌توانند خسارات شدیدی وارد نمایند و به عنوان مثال، منطقه‌ای به وسعت یک کشور را با خاک یکسان کنند. به همین دلیل، بیل نای استفاده از تجهیزات شناساگر بهتر را واجب می‌داند.

خوشبختانه چنین تجهیزاتی در راه هستند؛ مثلا تلسکوپ بزرگ سنجش‌گر سینوپتیک (LSST) که از سال آینده با استقرار در کشور شیلی، به آسمان چشم خواهد دوخت. اعضای تیم پروژه ادعا می‌کنند که این تلسکوپ، می‌تواند ۸۰ تا ۹۰ درصد از سیارک های بلقوه خطرناک را که ۱۴۰ متر طول دارند، شناسایی کند.

همچنین ناسا در فکر پرتاب یک شکارگر اختصاصی سیارک ها به فضا است؛ وسیله‌ای که «دوربین اجرام نزدیک به زمین» نام دارد و می‌تواند با نور مادون قرمز، سنگ های فضایی را اسکن کند و رد گرمای آن‌ها را در تاریکی بگیرد.

روش‌های مقابله با یک سیارک مرگبار

نای می‌گوید پس از مرحله‌ی شناسایی، گام بعدی هماهنگی و همکاری است. زیرا یک سیارک بزرگ و در حال برخورد به زمین، خطری جهانی محسوب می‌شود و اعضای جامعه بین‌ا‌لمللی برای مهار آن، باید با یکدیگر کار کنند.

برای مقابله با یک سیارک مرگبار چندین گزینه وجود دارد. آن‌طور که دانشمند ناسا «جیم گرین» توضیح می‌دهد؛ اگر چندین سال یا ترجیحا چند دهه زمان داشته باشیم، می‌توانیم یک فضاپیما را به سمت سیارک بفرستیم تا کنارش پرواز کند و با اِعمال فشار کششی، مسیر آن را منحرف نماید.

چنانچه از نظر زمانی در تنگنا باشیم، می‌توانیم برای تغییر مسیر یک سیارک مرگبار چند فضاپیما را به آن بکوبیم؛ یا یک سلاح هسته‌ای را در نزدیکی آن منفجر کنیم. این باعث می‌شود که بخشی از سنگ فضایی پودر شده و ابعادش کوچک شود؛ در نتیجه خود به خود مسیرش تغییر پیدا خواهد کرد. همچنین موج انفجار نیز در تغییر مسیر سیارک تاثیرگذار خواهد بود.

ناسا سیستم دفاع در برابر برخورد سیارک ها به زمین را آزمایش می‌کند!

نای روی راهکار لیزر بیز (Laser Bees) هم دست گذاشت که شامل فرستادن گروهی از فضاپیماهای کوچک به سمت یک سیارک بلقوه خطرناک می‌شود. طبق این استراتژی، هر یک از فضاپیماها پرتو لیزر را روی نقطه مشخصی از سیارک می‌افکنند تا مواد تشکیل دهنده‌ی آن، بخار شده و فوران کند. این فوران ماده، مانند یک موتور پیشرانه عمل کرده و سنگ فضایی را به مسیر دیگری هدایت خواهد کرد.

در جریان این کنفرانس، گرین به این نکته هم اشاره داشت که ما می‌توانیم چیزهای زیادی از سیارک ها بیاموزیم؛ چرا که آن‌ها نقش کپسول زمان را دارند و اسراری از آغاز شکل‌گیری منظومه شمسی را در خود جای داده‌اند. همچنین سنگ‌های غنی از کربن، می‌توانند نحوه‌ی پیدایش حیات در سیاره ما را بیش از پیش قابل درک کنند. حتی شاید بتوان از منابع موجود روی سیارک ها، برای انجام ماموریت‌های فضایی بهره گرفت.

اما گرین نیز با نای موافق است و خطر برخورد این تخته سنگ‌های فضایی را به زمین، جدی می‌داند. به گفته‌ی او:

طوفان های عظیم عامل اصلی نابودی آبهای سطح مریخ بوده است

طوفان های عظیم عامل اصلی نابودی آبهای سطح مریخ بوده است

مریخ سیاره ای است که به دلیل نزدیک بودن با زمین و شرایط خاص خود مورد توجه انسان بوده تا جاییکه بشر در صدد سکنی گزیدن در این سیاره است. اما سیاره سرخ دست کم فاقد آب های سطحی است و به نظر می رسد عامل این مهم، وزش بادهای شدید و طوفان در سیاره باشد.

ورزش بادهای عظیم و رخ دادن طوفان های گرد و غبار شدید در سیاره مریخ به احتمال بسیار منجر به پاکسازی سطح این سیاره از منابع آبی شده است، تا جاییکه در حال حاضر هیچ نشانه ای از وجود آب سطحی بر روی سیاره مشاهده نمی شود.

جالب است بدانید که همین طوفان های عظیم عامل مرگ کاوشگر فرصت بر روی سیاره مریخ بودند. در ماه می سال ۲۰۱۸ کاوشگر فرصت پس از ۱۴ سال همچنان در حال انجام تحقیقات علمی خود بر روی سیاره سرخ بود. اوضاع کاملا تحت کنترل بود، اما به یکباره وزش یکی از شدید ترین بادهای مریخی، کاوشگر را از نظرها پنهان کرد و مانع از رسیدن نور خورشید به آن شد.

تاراج آب های مریخ توسط طوفان های غول آسا

محروم شدن کاوشگر از نور خورشید در نهایت منجر به قطع جریان انرژی به این کاوشگر شد تا جاییکه ناسا در نهایت و در فوریه سال جاری مجبور شد مرگ فرصت را اعلام کند. دانشمندان ناسا با چنین پیشینه ای به این احتمال رسیده اند که طوفان های مریخی عامل اصلی پاک سازی سطح سیاره از منابع آبی بوده است.

علم ثابت کرده است که مریخ زمانی بسیار دور دارای اتمسفری عظیم با ضخامت مناسب بوده و نیز ۲۰ درصد سطح سیاره را آب پوشانده بوده است، اما در حدود ۴ میلیارد سال پیش سیاره مریخ بتدریج میادین مغناطیسی خود را از دست داد  و با این رویداد در مقابل طوفان های خورشیدی بشدت آسیب پذیر شد.

در نهایت نیز سیاره یاد شده بخش عظیمی از اتمسفر خود را از دست داد و همین موضوع منابع آبی سطح مریخ را بشدت آسیب پذیر ساخت  و در این زمان وزش طوفان های عظیم، پروژه تخریب منابع آبی سیاره را تکمیل کرد و کلیه اقیانوس ها و رودخانه های سیاره در فضا پخش شد.

ذرات آب بطور معمول ۲۰ کیلومتر در جو ارتفاع می گیرند، اما وزش بادهای عظیم مریخی باعث شده تا آب در سطح این سیاره و ذرات آن تا ۸۰ کیلومتر از سطح ارتفاع بگیرند و این امر  نابودی آب های سطح مریخ را در پی داشت.

در چنین ارتفاعی اتمسفر مریخ بشدت نازک بوده و باعث می شود تا آب به اکسیژن و هیدروژن تفکیک شود و در فضا پخش گردد و برای همیشه نشانه های وجود آب بر روی سیاره سرخ از بین برود. در واقع شکستن ساختار مولکول های آب در ارتفاعات اتمسفری بالا به راحتی صورت می گیرد.

وزش بادها و طوفان های مریخی اهمیت بسیاری دارد، زیرا دانشمندان و ستاره شناسان عقیده دارند که چنین بادهایی می توانند تاثیر عظیمی بر روی سفرها و ماموریت های انسان داشته باشند، ماموریت هایی که ممکن است توسط روبات یا انسان انجام شود.

عکس ها و دیتاهای مربوط به طوفان های عظیم مریخ را مریخ نورد کیوریاسیتی به زمین ارسال کرد. این کاوشگر با انرژی اتمی کار می کند و لذا طوفان های خورشیدی  مریخی نمی توانند اثری بر منبع تامین انرژی آن داشته باشند.

اوج بارش شهابی اتادلوی را در این شب‌ها از دست ندهید

اوج بارش شهابی اتادلوی را در این شب‌ها از دست ندهید

علاقه‌مندان به پدیده‌های نجومی به خصوص بارش های شهابی می‌توانند در صبح روزهای سه شنبه، چهارشنبه و پنجشنبه این هفته شاهد اوج بارش شهابی اتادلوی باشند.

رصد بارش های شهابی همواره جزو پدیده‌های محبوب علاقه‌مندان به نجوم محسوب می‌شود. بررسی ستاره‌شناسان نشان می‌دهد بارش شهابی اتادلوی در صبح روزهای سه شنبه، چهارشنبه و پنجشنبه به اوج خود می‌رسد و بهترین زمان برای رصد این بارش شهابی نیز ساعت ۳:۳۰ بامداد تا سحر است که با توجه به شروع ماه مبارک رمضان و شب‌زنده‌داری‌ها می‌توان این پدیده زیبا را رصد کرد.

جزئیات بارش شهابی اتادلوی

براد تاکر، ستاره‌شناس دانشگاه ملی استرالیا در خصوص این بارش شهابی عنوان کرد از آنجایی که امسال آسمان تاریک‌تر است، علاقه‌مندان می‌توانند شهاب باران را واضح‌تر از سال‌های گذشته در آسمان مشاهده کنند. این بارش شهابی از شرق و در نزدیکی برج دلو شکل می‌گیرد و نیم‌کره جنوبی بهترین موقعیت مکانی برای مشاهده این بارش محسوب می‌شود. گفتنی است جنس شهاب سنگ‌ها از یخ و گرد و غبار است که در سایزهای مختلف هنگام عبور از جو زمین می‌سوزند و نورهای درخشانی را تولید می‌کنند.

تقویم نجومی اردیبهشت ۹۸ ؛ رویت هلال ماه رمضان ۱۴۴۰

تقویم نجومی اردیبهشت 98 ؛ رویت هلال ماه رمضان 1440

مدیر انجمن آماتوری ایران گفت در تقویم نجومی اردیبهشت ۹۸ رویدادهای مهمی چون بارش شهابی اتا دلوی، رویت هلال ماه رمضان ۱۴۴۰، عبور خراشان خوشه زیبای کندوی عسل از جنوب ماه و همنشینی ستاره مشهور چشم گاو را شاهد خواهیم بود.

مسعود عتیقی، مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران در خصوص رویدادهای تقویم نجومی اردیبهشت ۹۸ عنوان کرد ساعت ۳:۱۵ بامداد روز یکشنبه ۱۵ اردیبهشت ماه نو می‌شود و دوره هلالی ۲۹.۵ روزه به دور زمین را کامل می‌کند. علاقه‌مندان به پدیده‌های نجومی می‌توانند در روز یکشنبه ۱۵ اردیبهشت شاهد به اوج رسیدن بارش شهابی اتا دلوی باشند. زمان رصد این بارش شهابی ابتدا در صبحگاه روز یکشنبه و پیش از روشنی هوا خواهد بود و دیگری نیز در ساعت ۱۷:۳۰ است، اما با توجه به نور روز می‌بایست ادامه این بارش را در شبانگاه یکشنبه مشاهده کنید. سرعت بارش شهابی اتا دلوی ۴۰ شهاب در ساعت است و می‌توان آن را به دلیل نبود نور ماه و در مناطق دور از آلودگی نوری به راحتی رصد کرد.

تقویم نجومی اردیبهشت ۹۸

رویت هلال ماه رمضان ۱۴۴۰

مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران بیان کرد در شامگاه یکشنبه ۱۵ اردیبهشت یک پدیده ویژه برای مسلمانان خواهد بود؛ چراکه در نخستین غروب پس از مقارنه یعنی شامگاه همین روز علاقه‌مندان می‌توانند در ارتفاعات و مناطق به دور از غبار افق غربی کمان ابروی آسمانی رمضان ۱۴۴۰ هجری را رصد کنند. مسعود عتیقی در ادامه بیان کرد بامداد سه شنبه ۱۷ اردیبهشت ستاره مشهور چشم گاو یا دبران ۲.۳ درجه جنوب ماه قرار می‌گیرد. البته غروب این هلال در غروب دوشنبه ۱۶ اردیبهشت است و علاقه‌مندان این فرصت را دارند تا در ساعت ۲۱:۱۲ شامگاه دوشنبه ۱۶ اردیبهشت در افق غرب-جنوب غرب کمی بالاتر و سمت چپ هلال این ستاره مشهور صورت فلکی دبران را رویت کنند.

آغاز هفته جهانی ستاره‌شناسی

مسعود عتیقی در ادامه بیان کرد هفته جهانی ستاره‌شناسی همزمان با شروع ماه مبارک رمضان از روز دوشنبه ۱۶ اردیبهشت آغاز می‌شود. وی افزود در ساعت ۴:۰۶ بامداد روز چهارشنبه ۱۸ اردیبهشت سیاره سرخ رنگ بهرام ۳.۲ درجه شمال ماه قرار می‌گیرد. از این رو در ساعت ۲۲:۱۵ سه شنبه ۱۷ اردیبهشت یا همان شب قبل غروب می‌کند و سیاره سرخ سامانه خورشیدی دقیقا بالای هلال افزاینده ماه خواهد بود.

مدیر انجمن نجوم آماتوری ایران در ادامه رویدادهای تقویم نجومی اردیبهشت ۹۸ افزود در ساعت ۲۳:۲۰ پنجشنبه ۱۹ اردیبهشت، ماه در گره صعودی خواهد بود و به مدت دو هفته بعد از این تاریخ بالاتر از مدار زمین قرار خواهد داشت. در ساعت ۸ صبح روز ۲۰ اردیبهشت نیز ستاره فولوکس از صورت فلکی دو پیکر یا سرپیکر پسین ۶.۳ درجه شمال ماه قرار می‌گیرد. این اجرام حدود ۱۴ دقیقه پس از نیمه‌شب روز پنجشنبه غروب خواهند کرد و هلال ماه پایین‌تر از ستاره فولوکس قرار خواهد گرفت. وی افزود مقدار درخشش نور ستارگان صورت‌های فلکی، در صورت فلکی دو پیکر یا جوزا به عنوان استثنا محسوب می‌شود که ستاره آلفا از ستاره بتا این صورت فلکی مقداری کم نورتر خواهد بود.

روز جهانی ستاره شناسی

مسعود عتیقی در ادامه اظهار کرد در ۲۱ اردیبهشت ۹۸ رویداد روز جهانی ستاره‌شناسی را خواهیم داشت که در ساعت ۶:۵ صبح همان روز خوشه زیبای کندوی عسل (M44) یک عبور خراشان (عبور از لبه ماه) از جنوب ماه را تجربه خواهد کرد که فقط در برخی از مناطق کره زمین این پدیده قابل رویت است. وی افزود در ساعت ۱:۱۰ روز شنبه ۲۱ اردیبهشت، ماه در پایین و سمت راست خوشه کندوی عسل در افق غرب غروب خواهد کرد و ساعت ۵:۴۲ صبح روز یکشنبه ۲۲ اردیبهشت نیز ماه در وضعیت تربیع اول خواهد بود و در ساعت ۱۸:۴۹ همان روز ستاره معروف دل شیر ۳ درجه جنوب قرار می‌گیرد. البته این روز آخرین روز از هفته جهانی ستاره‌شناسی خواهد بود.

ماه در حضیض زمینی

در روز سه شنبه ۲۴ اردیبهشت و در ساعت ۲:۲۳ بامداد کره ماه در حضیض زمینی یا همان کمترین فاصله با زمین قرار خواهد گرفت و فاصله آن با زمین حدود ۳۶۹ هزار و ۱۷ کیلومتر خواهد بود. در روز یکشنبه ۲۹ اردیبهشت در ساعت ۱:۴۱ ماه در وضعیت ماه کامل یا بدر خواهد رسید. دوشنبه ۳۰ اردیبهشت در ساعت ۲۱:۲۴ نیز همنشینی ماه و مشتری اتفاق می‌افتد و در این ساعت برجیس ۱.۷ درجه جنوب ماه است و کره ماه نیز در صورت فلکی کژدم یا قمر در غرب قرار خواهد گرفت. در ساعت ۱۷:۳۰ عصر روز شنبه ۳۱ اردیبهشت سیاره تیر در مقارنه خارجی قرار خواهد گرفت که چند روز قبل و پس از آن در آسمان قابل مشاهده نخواهد بود و حدودا پس از دو هفته در افق غرب و ساعات شامگاهی بعد از خورشید غروب می‌کند.

در صورت برخورد سیارک با زمین چه اتفاقی خواهد افتاد؟

در صورت برخورد سیارک با زمین چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اگر یک سیارک عزم خود را جزم کرده باشد که با سرعت به سمت زمین حرکت کرده و با آن برخورد نماید چه اتفاقی خواهد افتاد و شرایط زمین پس از برخورد سیارکی چگونه خواهد بود؟

برخورد سیارک با زمین جز احتمالات بسیاری قوی است و متخصصان حوزه نجوم این تهدید را جدی می دانند، اما سناریوی پس از برخورد بر روی زمین به چه شکل خواهد بود؟ بسیاری از انسان‌ها وقتی که صحبت از برخورد سیارک و یا اجرام آسمانی دیگر با زمین مطرح می‌شود آن را تنها یک فانتزی و خیال‌پردازی ترسناک می‌پندارند، اما برای دنیای علم و نجوم این‌گونه نیست و تهدید برخورد سیارک با زمین از احتمالات ممکن است.

این موضوع که پس از برخورد سیارک بازمین چه روی خواهد داد از موضوعات مورد علاقه آژانس فضایی اروپا موسوم به ESA است. این آژانس با راه‌اندازی یک شبکه اجتماعی گسترده می خواهد دریابد که نظر عموم در خصوص شیوه برخورد زمین با سیارک به چه شکل خواهد بود. در واقع تلاش‌هایی از این دست تمرینات و مانورهایی برای مقابل با تهدید برخوردهای سیارکی با زمین است که هر از گاهی شکلی جدی به خود می‌گیرد.

مانور مقابله با تهدیدات سیارکی در واقع بخشی از کنفرانس دفاع سیاره ای در واشنگتن دی سی است. منجمان اعتقاد دارند به منظور مراقبت از زمین در برخورد با خطرهای احتمالی باید قبل از هر چیز عامل تهدید را شناسایی کنیم. در نهایت باید بتوانیم پیش بینی دقیقی از زمان بروز خطر داشته باشیم. تنها در این صورت است که یا می‌توان از بروز برخورد جلوگیری کرد و یا اینکه میزان صدمات وارده به زمین را به حداقل رساند.

راهکارهای مقابله با سیارک

اما آیا راهی برای زمین در برابر تهدیدات اجرام آسمانی وجود دارد؟ به نظر می‌رسد با وجود توسعه ابزارهای رصدی و فناوری مختلف، سیارک ها، شهاب سنگ ها و دنباله دارها همچنان تهدید جدی برای زمین محسوب شده و روش موثر و کار آمدی برای مقابله با این اجرام آسمانی ارائه نشده است.

اجرام سماوی نزدیک به زمین که به اختصار NEOs عنوان می شوند به اجرامی مانند سیارک (asteroid)، شهاب سنگ (meteorid) و دنباله دار (comet) گفته می‌شود که در حرکت مداری خود در فاصله نزدیک با کره زمین قرار می‌گیرند. در این بین سیارک‌های نزدیک به زمین، اصلی ترین تهدید برای سیاره محسوب می‌شوند زیرا در صورت عبور از جو و برخورد احتمالی با زمین، باعث آسیب‌های قابل توجهی خواهند شد.

شاید برخورد سیارک ها با زمین پدیده نادری محسوب شود، اما زمین در طول حیات خود بارها شاهد برخورد با اجرام آسمانی بوده است تا جایی که نابودی نسل دایناسورها در ۶۵ میلیون سال پیش را نتیجه چنین برخورد مهیبی می‌دانند.

برای مقابله با تهدید دنباله دارها و سیارک‌های بالقوه خطرناک برای زمین، گزینه های مختلفی مطرح شده است؛ برخی بر یک انفجار اتمی دقیق تاکید دارند که می‌تواند زمین را از خطر برخورد سیارک‌های خطرناک نجات دهد. برخی دیگر بر روی خارج کردن سیارک از مسیر خود با استفاده از فضا پیما اصرار می‌ورزند.

به هر حال برخورد سیارک ها با زمین از موضوعات بسیار جدی با گستره و پیامد وسیع است که در هاله ای از رمز و راز و ابهام جدی قرار دارد. کسی نمی‌تواند پیش‌بینی دقیقی از این رویداد و راه های مقابله با آن را داشته باشد. برای بسیاری این یک احتمال جدی است که زمین به زودی شاهد برخورد یک سیارک با سطح خود باشد. دانشمندان در حال حاضر طبقه بندی جالب و عجیبی را انجام داده‌اند. مطابق با این دسته بندی، در حدود ۲۰ هزار سیارک در منظومه شمسی سرگردانند که می‌توانند خطری جدی برای زمین به حساب آیند، زیرا در مسیرهایی نزدیک به مدار زمین حرکت می‌کنند.

موضوع زمانی جالب‌تر می‌شود که بدانیم هرماه ۱۵۰ سیارک تهدیدزای جدید کشف می‌شود. در واقع روز به روز بر لیست تهدیدات سیارکی زمین افزوده می‌شود. فناوری‌های جدید به انسان کمک کرده است تا بهتر بتواند این سیارک های مرموز را در داخل منظومه شمسی رصد کند و همین موضع و تعدد سیارک های تهدیدزا بر نگرانی دانشمندان افزوده است. به طور مثال آژانس فضایی اروپا به زودی دو تلسکوپ مهم به نام های فلای آی و نیز تست بد را به کار خواهد گرفت تا به برآوردهای دقیق‌تری از رفتارهای اسرارآمیز این صخره‌های عظیم سماوی بپردازد.

نظر شما چیست؟ آیا سناریویی برای میزان تخریب ناشی از برخورد سیارکی و راه‌های مقابله با آن را در ذهن دارید؟

انفجار کپسول دراگون اسپیس ایکس تایید شد

انفجار کپسول دراگون اسپیس ایکس تایید شد

شرکت اسپیس ایکس انفجار کپسول دراگون در ۲۰ آوریل ۲۰۱۹ را تایید و دلیل را آن اختلال در موتور SuperDraco عنوان کرد. البته این شرکت و سازمان فضایی ناسا در حال بررسی دلیل اصلی این انفجار هستند.

شرکت اسپیس ایکس خبر انفجار کپسول دراگون حین آزمایش استاتیک ۲۰ آوریل ۲۰۱۹ را تایید کرد. این کپسول با هدف حمل فضانوردان به ایستگاه فضایی بین‌المللی طراحی شده بود. هرچند این شرکت فعال در حوزه فضا در خصوص چگونگی انفجار این کپسول جزئیات دقیقی را منتشر نکرده است، اما این شرکت قصد دارد کپسول دراگون دیگری را بسازد و در آینده‌ای نزدیک به ایستگاه فضایی بین‌المللی پرتاب کند.

 

استارشیپ ، نام جدید راکت BFR اسپیس ایکس است

جزئیات انفجار کپسول دراگون

هانس کونیگیزمن (Hans Koenigsmann)، یکی از مدیران اسپیس ایکس در خصوص جزئیات این حادثه اظهار کرد:

بر اساس برنامه‌های از پیش تعیین شده کپسول دراگون با موفقیت فعال شد و هر یک از موتورهای Draco توانستند به مدت ۵ ثانیه روشن شوند، اما پیش از روشن شدن موتور SuperDraco اختلالی به وجود آمد و باعث انفجار شد. البته سازمان فضایی ناسا و شرکت اسپیس ایکس در حال بررسی اطلاعات تله‌متری و داده‌های مربوط به این عملیات هستند تا علت اصلی حادثه را پیدا کنند.

انفجار این کپسول ممکن است برای شرکت اسپیس ایکس خسارت اندکی را به همراه داشته باشد، اما در اهداف تعیین شده این شرکت یک نوع عقب گرد به شمار می‌رود. گفتنی است این کپسول که در حین آزمایش منفجر شد، همان کپسولی است که در ماه مارس ۲۰۱۹ به ایستگاه فضایی بین‌المللی پرتاب شد و توانست در این ماموریت آزمایشی به مدت ۵ روز در فضا بماند.

مدیر ناسا: خطر برخورد سیارک ها با زمین واقعیت دارد

مدیر ناسا: خطر برخورد سیارک ها با زمین واقعیت دارد

جیم بریدنستاین، مدیر ناسا بر این باور است که خطر برخورد سیارک ها با زمین واقعیت دارد و خسارت‌های مرگباری همانند فیلم‌های علمی تخیلی را به همراه خواهد داشت.

جیم بریدنستاین (Jim Bridenstine)، مدیر سازمان فضایی ناسا در کنفرانس ۲۰۱۹ Planetary Defense Conference در واشنگتن عنوان کرد مردم باید باور کنند که برخورد سیارک ها با زمین یک موضوع جدی است و خطرات زیادی را برای زندگی بشر به همراه خواهد داشت. همچنین باید اقدام‌های زیادی را برای حفاظت از سیاره زمین انجام دهیم تا سیاره ما از هرگونه خطرهای احتمالی در امنیت کامل باشد.

جزئیاتی از برخورد سیارک ها با زمین

مدیر سازمان فضایی ناسا در ادامه اظهارنظرهای خود به اتفاق چلیابینسک (Chelyabinsk Event) اشاره کرد که در فوریه سال ۲۰۱۳ میلادی با برخورد شهاب سنگ در جنوب کوهستان اورال خسارت‌های جانی و مالی زیادی را به همراه داشت. برخورد این سیارک با زمین جزو بزرگ‌ترین برخوردها طی قرن گذشته تاکنون محسوب می‌شود. در این اتفاق حدود ۱۶۰۰ تن زخمی شدند و بررسی کارشناسان نشان می‌دهد امواج این برخورد ۲۰ برابر قدرتمندتر از بمباران اتمی هیروشیما بوده است.

مدیر ناسا

محققان معتقدند که چنین برخوردهایی هر ۶۰ سال یکبار رخ می‌دهد، اما مدیر سازمان فضایی ناسا می‌گوید طی قرن گذشته ۳ برخورد قدرتمند اتفاق افتاده است و برخلاف عموم مردم این اتفاق نادر نیست و احتمال وقوع آن وجود دارد. وی افزود دفاع از سیاره زمین در برابر سیارک‌ها و خطرهای این چنینی همانند فرود انسان بر روی ماه حائز اهمیت است. در همین راستا ناسا حدود ۹۰ درصد از سیارک‌های اطراف زمین را رصد می‌کند که عرض برخی از آن‌ها بیش از ۴۵۹ فوت است و اگر این سیارک‌ها با زمین برخورد کنند، شاهد خسارت‌های مرگباری خواهیم بود.