بایگانی دسته بندی ها: بینگ بنگ

روایت ناسا از روند برخورد ۲ کهکشان

به گزارش بیگ بنگ به نقل از ایسنا، سیاهچاله کلان جرم بزرگترین نوع سیاهچاله در کهکشان‌هاست که گمان می‌رود در مرکز تقریباً همه کهکشان‌ها از جمله کهکشان راه شیری نیز یافت شود و دارای جرمی معادل صدها هزار تا چندین میلیارد برابر جرم خورشید هستند. این سیاهچاله‌ها پر جرم‌ترین نوع سیاهچاله‌ها هستند و گرانش بسیار زیادی دارند که در جهان بی نظیر است.

مشاهدات تلسکوپ “نوستار”(NuStar) ناسا نشان می‌دهد این پدیده در اثر ترکیب گرانش دو کهکشان که سرعت دورانی آنها را کند می‌کند و سبب کشیده شدن اجرام دو کهکشان به داخل سیاهچاله‌ها می‌شود، به وجود می‌آید. پس از کاهش اثرات برخورد دو کهکشان مجددا اجرام مختلف از جمله ستاره‌ها، سیارات و دیگر اجرام شروع به گردش در اطراف سیاهچاله‌ها می‌کنند. کلودیو ریچی مسئول انجام این مطالعه گفت: « این داده‌ها به ما کمک می‌کند تا بتوانیم به اطلاعات بیشتری درباره رابطه یک سیاهچاله و کهشکان میزبان آن برسیم.» جزئیات بیشتر این پژوهش در “یادداشت های ماهانه انجمن نجوم سلطنتی” منتشر شده است.

سایت علمی بیگ بنگ / منبع: NASA

آیا پیمان فضایی ماورای جو نیاز به بازنگری دارد؟

بیگ بنگ: اکتشاف و بهره‌برداری فضا در طول ۵۰ سال گذشته بسیار فرق کرده است. مدیریت اکتشافات فضایی توسط مجموعه‌ای پیچیده از معاهده‌ها و توافق‌ها که سالهاست تنظیم شده، انجام می‌شود. پیمان فضایی ماورای جو نیم قرن است که اجرا می شود، اما آیا این پیمان نیاز به بازنگری دارد؟

به گزارش بیگ بنگ، این معاهده که در سال ۱۹۶۷ امضا شده است توسط سازمان ملل تائید شده و تا به امروز به عنوان قانون اساسی ماورای جو باقی مانده است. این معاهده توسط ۱۰۵ کشور در سراسر دنیا امضا شده یا به تصویب رسیده است. این معاهده تا به امروز بسیار کارساز بوده اما چالش‌های جدیدی به وجود آمده‌اند. با این حساب آیا تا ۵۰ سال دیگر نیز باقی خواهد ماند؟

پیمان فضایی ماورای جو همچون تمامی قوانین بین‌المللی دیگر میان کشور‌هایی که آن را امضا کرده‌اند بسته شده‌ است. اما نبود پلیس فضایی به معنی ناتوانی در اجبار به اجرای آن است. بنابراین یک کشور، فرد و یا شرکت به سادگی می‌تواند آن را نادیده بگیرد. پیامد عمل نکردن به معاهده ممکن است موجب تحریم شود اما مهم‌تر از آن سبب فقدان احترام و قانونمندی معاهده نیز می‌شود که در حوزه‌ی بین‌المللی بسیار مهم است. با این وجود جالب است که این معاهده در طول حیات ۵۰ ساله‌ی خود تا کنون نقض نشده است. گرچه چالش‌های عملی بسیاری داشته است اما این چالش‌ها هرگز پیمان را زیرسوال نبرده‌اند.

چالش‌های تا به امروز

یکی از مهم‌ترین بندهای به چالش کشیده‌ شده‌ی این پیمان، استفاده از فضا برای مقاصد صلح‌آمیز است. سلاح‌های کشتار جمعی را نمی‌توان در فضا استفاده کرد. بند مهم دیگر قلمرو فضایی است. به عبارت دیگر هیچ کشوری نمی‌تواند ادعای مالکیت بر آنها (به طور مثال ماه و مریخ) داشته باشد. این بندها از زمان بسته شدن پیمان چالش‌هایی داشته‌اند. یکی از این چالش‌ها اعلامیه‌ی بوگوتا در سال ۱۹۷۶است. گروهی شامل ۸ کشور ادعای مالکیت قسمت‌های از یک مدار که در فضا بالای این کشورها قرار گرفته بود را داشتند. بدین ترتیب هر ماهواره‌ی ثابت درقلمرو آنها قرار می‌گرفت.

آنها ادعا می‌کردند این منطقه از فضا در تعریف فضای بیرونی در پیمان ماورای جو قرار نمی‌گیرد و بنابراین جزو منابع طبیعی آنها محسوب می‌شود. از نظر این کشورها، این اعلامیه نباید به عنوان تلاشی برای زیرسوال بردن پیمان در نظر گرفته شود بلکه مالکیت کشورهای قرار گرفته زیر مدارهایی که به دور استوا  یا در جهت چرخش زمین می‌گردند، بر این قسمت‌ها است. این اعلامیه نهایتا توسط جامعه‌ی بین‌الملل رد شد.

به نظر می‌رسید چین در سال ۲۰۰۷ با از رده خارج کردن یکی از ماهواره‌های آب و هوایی خود به وسیله‌ی یک موشک بالستیک میان برد زمینی، پیمان را زیر سوال برده است. از نظر ژاپن این کار مهاجمانه بود اما از آنجایی که موشک‌ها اسلحه‌ی کشتار جمعی محسوب نمی‌شوند در واقع تهدیدی برای پیمان نبود. اما به دلیل ابرهای باقی‌مانده از این عملیات در مدار، اعتراض‌های بین‌المللی پیش آمد.

جلوگیری از زیرسوال رفتن معاهده با به روز رسانی کردن آن

با وجود اهمیت این معاهده، در عصر جدید شکست‌هایی هم داشته است که دلیل اصلی آن فقط تمرکز بر روی کشورها است. بسیاری از شرکت‌های خصوصی همچون لونارلند اقدام به فروش اجرام آسمانی همچون ماه کرده است. این شرکت‌ها کار خود را قانونی می‌دانند چرا که در پیمان عدم مالکیت، فضا را متعلق به هیچ کشور خاصی نمی‌داند و بنابراین شرکت‌های خصوصی یا افراد از آنجا که کشور نیستند می‌توانند بر اجرام سماوی مالکیت داشته باشند.

دولت آمریکا در تلاش برای مقابله با نواقص پیمان در عصر جدید قانون فضایی سال ۲۱۰۵ را وضع کرده است که بر اساس آن شهروندان آمریکایی می‌توانند در فرایند اکتشاف یا بهره‌برداری تجاری یک منبع فضایی مشارکت داشته باشند. گرچه به نظر می‌رسد این قانون، عدم مالکیت بر قلمرو فضایی در پیمان را زیر سوال برده است اما بندی در این قانون است که صریحا به عدم ادعای مالکیت آمریکا در قلمرو فضایی اشاره می‌کند. و این تضادی به وجود آورده است که آمریکا ممکن است توان ادعای مالکیت قلمرو فضایی را داشته باشد در حالی که پیمان را نقض نکرده است.

بر خلاف چالش‌ها و نقاط ضعف قانونی، این معاهده اساس قانونی بین‌المللی در رابطه با فضای بیرونی را شکل داده و همچنان به عنوان ساختار مهم مدیریت فضای بیرونی باقی می‌ماند. هدف نوشتن این معاهده برای ایجاد قانون در فضا همیشه مهم باقی می‌ماند و اینکه آیا تغییراتی متناسب با تغییرات سیاسی و شرایط تجاری آینده بر روی آن اعمال خواهند شد را خواهیم دید.

ترجمه: معصومه رحیمی/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: Livescience.com

image_pdfimage_print

تلکسوپ فضایی جیمز وب یک گام به راه اندازی نزدیک شد

بیگ بنگ: تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا دور نخست آزمایشات را برای قابلیت استفاده موشکی پشت سر گذاشته است. این تلسکوپ فضایی نسل جدید به زودی به قدرتمندی ترین و جدید ترین چشمان ما در فضا تبدیل خواهد شد که توان شناسایی نور مادون قرمز را دارد. تلکسوپ های قبلی از جمله هابل فاقد چنین توانایی بودند.
به گزارش بیگ بنگ، تلسکوپ فضایی جیمز وب(JWST) از سالیان گذشته مراحل ساخت را طی می کرده است. تنها دلیلی که هنوز در داخل یک موشک قرار نگرفته تا به فضا برسد این است که همچنان یک سری آزمایشات بر روی آن انجام می شود تا از قرار گرفتن تمامی اجزا در جای خود و ارائه عملکردی مطمئن، اطمینان حاصل گردد. بر اساس گزارش سازمان ناسا، این تلسکوپ بزرگ به مراحل پایانی تست ها در مرکز پروازهای فضایی گودارد در گرین بلت مریلند رسیده است که از یک گام نزدیک تر شدن برای پرتاب حکایت دارد.

تلسکوپ فضایی جیمز وب که انتظار می رود جانشین خوبی برای تلسکوپ هابل باشد، دارای یک آینه طلایی بسیار بزرگ است که به هجده قسمت شش ضلعی تقسیم شده و هدف از طراحی آن، بررسی نور مادون قرمز از نخستین کهکشان های شکل گرفته در جهان اولیه میباشد. آزمایشات مربوطه در مرکز گودارد برای بررسی تحریف یا عدم تحریف آینه ها پس از شبیه سازی های فضا- زمان انجام شد. مهندسان ناسا دریافتند که آینه ها در بالاترین نقطه و بهترین وضعیت قرار دارند. بر طبق برنامه های از قبل تعیین شده، تلسکوپ فضایی جیمز وب برای انجام آزمایشات برودتی و غیره به تگزاس منتقل می شود؛ این تلسکوپ برای انجام کارهای نهایی به کالیفرنیا برده خواهد شد.

یک دههٔ گذشته دوره ای حیاتی برای کاوش سرحدات غایی بوده است. اکتشافات انجام شده زمینه را برای حصول دستاوردهای علمی بزرگ در کهکشان راه شیری، سیارات آن و اجرام واقع شده در ورای آن فراهم آورد. از جمله این اکتشافات می توان به کشف میدان های گرانشى اشاره کرد که مهر تاییدی بر نظریات اینشتین زد. تمامی این دستاوردها با بهره گیری از تلسکوپ های فضایی با اشکال، اندازه ها و اهداف گوناگون حاصل آمده است.

تلسکوپ جیمز وب در نقطه مداری که حدودا ۱٫۵ میلیون کیلومتر از زمین فاصله دارد (در نقطه لاگرانژ ) مستقر می شود

اگرچه ما نسبت به بیست سال گذشته اطلاعات بسیار زیادی درباره فضا کسب کرده ایم، اما مسائل بسیاری هم هستند که ما از آنها سر در نمی آوریم. انتظار می رود هابل به زودی بازنشسته شود. لذا تلکسوپ فضایی جیمز وب عهده دار مسئولیتی بزرگ شده و دانش ما را در خصوص جهان افزایش می دهد. این تلسکوپ با برخورداری از ناحیه گردآوری با اندازه‌ی هفت برابر بزرگتر از ناحیه گردآوری هابل و آینه هایی با قابلیت شناسایی نور مادون قرمز، این امکان را به ما خواهد داد تا جهان را از چشم انداز جدیدی ببینیم.

ترجمه: منصور نقی لو/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: futurism.com

image_pdfimage_print

منطقه هلیوسفر ِ خورشیدی فشرده‌ و گرد‌ است

بیگ بنگ: ستاره‌های زیادی دنباله‌هایی را پشت خود نشان می‌دهند که شباهت زیادی به دم دنباله‌دارها دارد و از این ایده پشتیبانی می‌کند که سامانه‌ی خورشیدی ما هم یک دنباله دارد. هرچند شواهد جدید از فضاپیماهای کاسینی، ویجر و کاوشگر مرز میان‌ستاره‌ای(IBEX) پیشنهاد می‌دهند که این دنباله در آخر سامانه‌ی خورشیدی احتمالا به صورت دمی دراز نیست و زیاد کشیده نشده است.

مدلی فشرده از هلیوسفر

به گزارش بیگ بنگ، خورشید جریان دائمی از مواد مغناطیسی خورشید( باد خورشیدی) را بیرون می‌ریزد که سامانه‌ی خورشیدی درونی را پر کرده و به آن سوی مدار نپتون می‌رسد. این باد خورشیدی یک حباب درست می‌کند که قطر آن ۲۳ میلیارد مایل است و هلیوسفر( هورسپهر) نام دارد. تصور رایج از هلیوسفر یکی از ساختارهای دنباله‌دار مانند بود که سری گرد و دمی دراز داشت. اما داده‌های جدید با چرخه‌ی فعالیت ۱۱ ساله‌ی خورشیدی نشان می‌دهد که شاید این مورد درست نباشد: هلیوسفر می‌تواند در هر دو طرف گرد بوده و شکل آن را تقریبا کروی بگرداند.

سرپرست نویسندگان، دکتر کاستس دیالیناس، محققی در آکادمی آتن یونان می‌گوید:« به جای یک دم دراز و دنباله‌دار مانند، این هلیوسفر نسبتا حباب شکل به خاطر میدان معناطیسی نیرومند بین‌ستاره‌ای( قوی‌تر از آن چه در گذشته انتظار داشتیم) با این حقیقت که نسبت بین فشار ذرات و فشار مغناطیس درون پوش خورشیدی( هلیوشیت) بالا است ترکیب می‌شود.»

دوربین یونی و بی‌رنگ کاسینی به محققان سرنخ‌های جدید و حیاتی‌ای راجع به شکل آخر دم هلیوسفر که اغلب دم خورشیدی( هلیوتیل) نامیده می‌شود داده است. وقتی ذرات باردار از سامانه‌ی خورشیدی درونی به مرز هلیوسفر می‌رسند، گاهی اوقات متحمل یک سری از مبادلات بار با اتم‌ گازهای خنثی از فضای بین‌ستاره‌ای می‌شوند و وقتی از درون این مرز وسیع عبور می‌کنند، الکترون‌هایی را از دست داده یا به دست می‌آورند.

چون این ذرات با نسبت کوچکی از سرعت نور حرکت می‌کنند٬ سفر رفت و برگشت آنها از خورشید به مرز هلیوسفر و برعکس سال‌ها طول می‌کشد. بنابراین وقتی تعداد ذراتی که از خورشید می‌آیند تغییر می‌کند( معمولا در نتیجه‌ی چرخه‌ی ۱۱ ساله‌شان) سال‌ها طول می‌کشد تا مقدار بازتاب داده شده‌ی اتم‌های خنثی به سامانه‌ی خورشیدی برگردند.

اندازه‌گیری‌های جدید کاوشگر کاسینی از این اتم‌های خنثی چیز دور از انتظاری را نشان داده است. ذراتی که از دم هلیوسفر می‌آیند٬ تغییرات چرخه‌ی خورشیدی را با همان سرعتی بازتاب می‌دهند که ذرات نوک هلیوسفر نشان می‌دهند. دکتر کریمیگیس اشاره کرد:« اگر «دم» هلیوسفر مثل یک دنباله‌دار کشیده شده باشد، توقع داریم که الگوهای چرخه‌ی خورشیدی در اتم‌های خنثی اندازه‌گیری شده، دیرتر حاضر شوند.»

اما چون الگوهای فعالیت خورشیدی در ذرات دم با سرعت یکسانی نسبت به نوک هلیوسفر نشان داده می‌شوند، بر این موضوع دلالت دارد که دم هلیوسفر فاصله‌ی یکسانی با ما نسبت به نوک آن دارد. این یعنی آن دم دراز و دنباله‌دار مانندی که دانشمندان تصور کرده بودند، اصلا وجود ندارد و در عوض هلیوسفر می‌تواند تقریبا مدور و متقارن باشد. جزئیات بیشتر این پژوهش در نشریۀ Nature Astronomy منتشر شده است.

ترجمه: امیرحسین سلیمانی/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: sci-news.com

image_pdfimage_print

ساحل باستانی در مریخ

بیگ بنگ: این مکان زمانی در دوران کهن مریخ یک ساحل بوده است. این عکس پانورمای برجسته ۳۶۰ درجه که به طور افقی فشرده شده توسط مریخ نورد رباتیک کنجکاوی در حین جستجوی سیارۀ سرخ گرفته شده است.

این ساحل که اوگانکویت(Ogunquit) نام دارد از نام همتای زمینی اش گرفته شده است. شواهد حاکی از آن است که در زمان های دور، این مکان در زیر آب قرار داشت، درحالیکه در زمان های بعد در لبه یک دریاچۀ باستانی واقع شده بود. اوج نور در مرکز تصویر محل کوه شارپ را نشان می دهد، یعنی نقطه ی مرکزی در دهانۀ گیل که کنجکاوی به آنجا اعزام شده و به آرامی از این کوه در حال صعود است. بخش هایی از صخره های تیره توسط کنجکاوی برای تحلیل و بررسی جمع آوری شده اند. ویدئوی ۳۶۰ درجه را در زیر مشاهده کنید:

سنگ بستر روشن از رسوباتی تشکیل شده که اکنون در کف دریاچۀ خشک شده، قرار دارند. این پانورامای برجسته از ترکیب بیش از ۱۰۰ عکس تشکیل شده که در اواخر ماه مارس گرفته شده، اسم مریخ نورد کنجکاوی روی بدنه اش نیز در پایین سمت چپ بعنوان امضا دیده می شود. در حال حاضر کنجکاوی با دقت از میان صخره های موجی شکل تیره بر سر راهش عبور می کند تا  خط الراس “ورا رابین” را بررسی کند.

سایت علمی بیگ بنگ / منبع: apod

image_pdfimage_print

الکترومغناطیس شکسته می شود

بیگ بنگ: درحالیکه در نگاه نخست، صدای انفجار الکترومغناطیس و کشمکش نامرئی مغناطیس به نظر چیزهای کاملأ متفاوتی هستند، به مدت تقریبأ ۱۵۰ سال دانشمندان پذیرفته بودند که هر دو، جنبه های بنیادیِ یک پدیدۀ یکسان هستند. اما رازی در این دوگانگیِ الکترومغناطیسی وجود دارد – اگر میدان های الکتریکی دارای بارهای الکتریکی باشند، آنگاه چرا میدان های مغناطیسی چیزی مشابه با یک بار مغناطیسی نداشته باشند؟ دانشمندان در حال حاضر تصور می کنند که پاسخ آن را یافته اند.

به گزارش بیگ بنگ،  تحقیقات جدیدِ دانشمندان دانشگاه دولتی لوئیزیانا حاکی از آن است که گرانش، تقارن را از بین می برد زیرا در غیر این صورت، این تقارن به بارهای ِ مغناطیسی – یا تک قطبی های مغناطیسی – نیاز پیدا می کرد. رهبر تیم ایوان آگولو گفت: «گرانش صرف نظر از اینکه تک قطبی های مغناطیسی وجود دارند یا خیر، تقارن را از بین می برد. این کار هولناک است. نتیجه این است که تقارن نمی تواند در سطح بنیادی در جهان ما وجود داشته باشد، زیرا گرانش همه جا حضور دارد.»

تمام این سخنان در مورد تک قطبی های مغناطیسی و تقارن کمی گیج کننده هستند، بنابراین برای یک ثانیه یک قدم به عقب برمی داریم و مبانی را مرور می کنیم. در میانه ی قرن نوزدهم، یک دانشمند اسکاتلندیِ بی دست و پا اما باهوش به نام جیمز کلرک مکسول از ریاضیات موجود در آن زمان برای کارهای آزمایشی یک دانشمند برجسته ی دیگر به نام مایکل فارادی استفاده کرد.

درحالی که فارادی سعی داشت کاری کند که آهن رباها با جریانات الکتریکی چرخش کنند و جریانات الکتریکی را با چرخش آهن رباها ایجاد کند، مکسول اعداد را خرد می کرد تا نشان دهد که میدان های مغناطیسی و الکتریکی – خطوط فلش هایی که معلم فیزیک دبیرستانتان در اطراف آهن رباهای میله ای می کشید – می توانند با هم عوض شوند و هیچ یک از دیگری داناتر نبود. این امر خاصیتی از جهان را نشان می دهد که تقارن نامیده می شود – چیزهایی که یکسان به نظر می رسند، صرف نظر از اینکه  چگونه آنها را می چرخانید، چه زمانی آنها را مشاهده می کنید یا کجا ایستاده اید.

این تقارن الکترومغناطیسی فقط زمانی کار می کند که جریانات و بارها را نادیده بگیرید؛ میدان های الکتریکی از نقاط نیرو به نام بارهای الکتریکی ساخته شده اند که در طول یک بردار وجود دارند (به عبارت دیگر، بار دارای جریان است)، اما صرف نظر از اینکه این میدان ها دارای نوعی «شمال-جنوب/مثبت-منفی» یکسان هستند، میدان های مغناطیسی فاقد بارهای مغناطیسی هستند که تقارن را از بین می برند. و اگر یک چیز وجود داشته باشد که ریاضیدانان و فیزیکدانان نظری از آن متنفر باشند، آن همان زشتیِ تقارنِ از بین رفته است!

فیزیکدان نظری پل دیراک معتقد بود که اگر یک تک قطبی مغناطیسی پیدا شود می تواند توضیح دهد که چرا بار الکتریکی اینگونه وجود دارد. چیزهایی مشابه با تک قطبی ها تحت شرایط آزمایشگاهی خاصی با استفاده از اتم های فوق العاده سرد ساخته شده اند اما چیزی که همان رفتارِ یک تک قطبی مغناطیسی را داشته باشد ضرورتأ یکسان نیست، یعنی هنوز شواهد تجربی که نشان دهند این تک قطبی های مغناطیسی وجود دارند را در اختیار نداریم. و اکنون آخرین مطالعه نشان می دهد که وجود آنها غیرممکن است. برای اینکه بهتر متوجه شویم محققان چگونه به این نتیجه رسیدند که گرانش مسئول در هم شکستنِ دوگانگیِ الکترومغناطیسی است، بهتر است پدیده ی دیگر را در این بحث وارد کنیم – نور.

نور از ذرات کوچکی به نام فوتون تشکیل شده است که کم و بیش یک واحد اطلاعاتی در میدان الکترومغناطیسیِ حامل نیروی الکترومغناطیسی هستند. فرکانس های مختلف این کوانتومِ الکترومغناطیس مسئول رنگ های گوناگون می باشند؛ ریزموج ها، امواج رادیویی و پرتوهای ایکس لازم به ذکر نیستند. فوتون ها نوعی ذره به بوزون هستند که به این صورت تعریف می شوند: دو یا چند ذره ی مشابه می توانند یک حالت کوانتومی یکسان را به خود بگیرند. ذرات دیگری به نام فرمیون وجود دارد که شامل الکترون ها و کوارک هایی هستند که پروتون ها و نوترون ها را تشکیل می دهند؛ این پروتون ها و نوترون ها نمی توانند این کار را انجام دهند که متوجه می شویم چرا نمی توانند در فضای فیزیکی بر روی هم همپوشانی داشته باشند.

بنابراین، محققان مشاهده کردند گرانش چگونه تقارن های دیگر را مختل می کند، از جمله آنهایی که شامل فرمیون هستند و یک راه را برای پرداختن مجدد به این نظریۀ بنیادی پیدا کردند؛ آنها میدان الکترومغناطیسی که در عوض برای فوتون ها اعمال کردند را توضیح دادند. شواهد نشان داد که ممکن است تک قطبی های مغناطیسی پنهان نشده باشند – از آنجاییکه گرانش در کل جهان نفوذ کرده، تقارنِ در هم شکسته شده بین بارهای الکتریکی و تک قطبی های مغناطیسی در سطح بنیادی وجود دارد.

آگولو گفت: « توانستیم نظریه ی میدان الکترومغناطیسی را به گونه ای بنویسیم که بسیار مشابه با نظریه ی فرمیون ها است و این غیابِ تقارن را با استفاده از تکنیک های قدرتمندی که برای فرمیون ها طراحی شده اند اثبات می کند.» اگر مطالعه ی جدید تأیید شود، این یک خبر نسبتأ بزرگ است، نه فقط برای شکارچیانِ تک قطبی مغناطیسی، بلکه اخترفیزیکدانان باید در مطالعه ی پژواک های نورِ جهان اولیه آن را در نظر بگیرند. فوتون هایی که تابش های بیگ بنگ را تشکیل داده اند – پس زمینه مایکروویو کیهانی نیز نامیده می شوند – نشانه های مهمی را درباره ی ماهیت جهان با خود حمل می کنند.

تاکنون اخترفیزیکدانان نسبت به اثراتِ گرانش بر قطبشِ فوتون ها نگران نبوده اند اما این فرضیه را مطرح کرده اند که چیزی مثل تقارن الکترومغناطیسی وجود دارد. مرحله ی بعدی این است که محققان ببینند آیا تقارنِ در هم شکسته شده به این معنا است که قطبش نور با پیر شدنِ جهان تغییر کرده و آیا اطلاعات جدیدی را درباره ی تاریخچه ی کیهانی ما ارائه می دهد. این تحقیق در مجله Physical Review Letters منتشر شده است.

ترجمه: سحر  الله وردی/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: sciencealert.com

image_pdfimage_print

احتمالا کامپیوترهای آینده دستگاه‌های مولکولی بسیار کوچک باشند

بیگ بنگ: صفر و یک‌ها دیگر خیلی قدیمی شده‌اند. انقلاب بعدی کامپیوترها می‌تواند به سیستم‌های اعداد دودویی وابسته نباشد و از سیستم‌هایی استفاده کند که می‌توانند میلیون‌ها قطعه اطلاعات را در مشخصه‌های مولکول‌مانند مثل گرایش٬ اندازه و رنگ ذخیره کنند.

احتمال دارد کامپیوترهای آینده با استفاده از هزاران کیفیت متفاوت مولکولی مثل اندازه٬ گرایش و رنگ به ذخیره‌ی داده و پردازش آنها بپردازند

به گزارش بیگ بنگ، دارپا( سازمان پروژه‌های تحقیقاتی پیشرفته‌ی دفاعی) زیرشاخه‌ای از وزارت دفاع آمریکا است که مسئولیت ایجاد فناوری‌های آینده‌نگرانه برای ارتش را برعهده گرفته است و حالا دارد روی یک برنامه‌ی  جدید «انفورماتیک مولکولی» کار می‌کند تا دقیقا این کار را انجام دهد. هدف دراز مدت؟ ساختن دستگاه‌های مولکولی بسیار کوچک که بتوانند تغییرات طبیعی شیمی را تحت کنترل خود در آورده و مقادیر زیادی از پردازش و ذخیره‌ی داده‌ها را امکان پذیر کنند.

“آن فیشر” مدیر برنامه‌ دفتر علوم دفاعی دارپا به صورت بیانیه‌ای اعلام کرد:« علم شیمی مجموعه‌ی غنی‌ای از خصوصیات را ارائه می‌کند که شاید بتوانیم ذخیره و پردازش سریع و میزان‌پذیری آن را در اختیار بگیریم. میلیون‌ها مولکول وجود دارند و هر مولکول ساختار اتمی سه بعدی منحصر به فرد و متغیرهایی مثل شکل٬ اندازه و یا حتی رنگ دارد. این تنوع عظیم٬ فضای طراحی وسیعی برای اکتشاف روش‌های جدید و چند‌ظرفیتی برای کدگذاری( رمزنویسی) و پردازش داده در آن سوی ساختارهای دیجیتال صفر و یکی فراهم می‌کند.»

محققان در گذشته هم توانسته‌اند سیستم ذخیره‌ی مولکولی دیگری را هم توسعه و طراحی کنند. برای مثال٬ دانشمندان کل آثار شکسپیر را در دی‌ان‌ای کدگذاری کرده بودند. این سیستم‌ها به سرعت از هم نخواهند پاشید و در بسته‌های بسیار کوچکی جا می‌شوند؛ هر چه باشد٬ دستورالعمل‌های ژنتیکی برای کدگذاری یک انسان کامل٬ درون کودکان تازه‌ به دنیا آمده‌ی بسیار کوچکی جا گرفته‌ است ولی آنها اشکالات خاص خود را هم دارند. برای مثال٬ این داده‌ها نمی‌توانند سریعا در دسترس قرار بگیرند و برای اینکه خوانده شوند٬ کدگذاری دی‌ان‌ای آن باید به قالب دیجیتال فعلی ترجمه شود و متخصصان می‌گویند اساسا ٬‌دی‌ان‌ای با چهار حرف کدگذاری‌اش٬ روش‌های کاملا محدودی برای کدگذاری اطلاعات فراهم می‌کند.

برای اینکه از وابستگی به سیستم اعداد دودویی( اعدادی که به صورت ۰ و ۱ ذخیره می‌شوند) رهایی پیدا کنیم٬ دانشمندان به اختراع یک ساختار اطلاعاتی کاملا جدید نیاز دارند. این یعنی پرسش و جواب به سوالات بنیادی؛ مثلا: چطور می‌توان اطلاعات را در یک مولکول کدگذاری کرد؟ آیا مولکول‌ها می‌توانند عملکردهای منطقی مشخصی انجام بدهند؟ و یا اصلا محاسبه‌ی مولکول‌ها یعنی چه؟

فیشر گفت:« اساسا ما می‌خواهیم معنی «محاسبه» کردن با یک مولکول را طوری کشف کنیم که تمام مرز و محدودیت‌هایی را که می‌شناسیم بردارد و به ما این اجازه را بدهد کاری کاملا متفاوت انجام دهیم. به همین دلیل٬‌ قطعا به دانش‌های گوناگون از حوزه‌های مختلف نیاز داریم تا با هم کار کرده و به این فضای جدید مولکولی شیرجه بزنیم تا ببینیم چه چیزی را می‌توان کشف کرد.»

منبع: امیر حسین سلیمانی/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: Livescience.com

image_pdfimage_print

پیش‌بینی‌های درحال تحقق بیل‌ گیتس درباره آینده جهان

بیگ بنگ: شاید جسم فیزیکی بیل‌گیتس، بنیانگذار شرکت مایکروسافت و ثروتمند‌ترین مرد جهان، در زمان حال حضور داشته‌باشد اما ذهنش در آینده پرواز می‌کند،‌ از این رو پیش‌بینی‌هایی در زمینه‌های مختلف انجام داده‌است که تعدادی از آنها درحال تبدیل شدن به واقعیت هستند.

به گزارش بیگ بنگ به نقل از همشهری، وی به درستی خیزش ناگهانی اسمارت‌فون‌ها و شبکه‌های اجتماعی را پیش‌بینی کرد، و شواهد و مدارک زیادی وجود دارند که ثابت می‌کنند پیش‌بینی‌های جدید او نیز درحال محقق شدن هستند.

۱- بیوتروریسم در کمتر از یک سال جان ۳۳ میلیون را می‌گیرد

گیتس در ماه فوریه در کنفرانسی در مونیخ آلمان اعلام کرد که یکی از بزرگترین خطرها برای سلامت جهانی بیماری‌هایی هستند که توسط بیوتروریست‌ها از طریق هوا در مناطق مختلف پراکنده شوند. این ذرات هوابرد می‌توانند ویروس ترکیبی آبله و یا آنفولانزایی بسیار کشنده باشند.

اپیدمولوژیست‌ها معتقدند احتمال اینکه چنین فاجعه ای طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده در جهان رخ دهد بسیار بالا است و طی تنها یک سال چنین اقدام ترورسیتی می‌تواند جان ۳۳ میلیون نفر را بگیرد. از این رو گیتس و بنیادش واکسیناسیون وسیع را در اولویت اول خود قرار داده‌اند.

۲- آفریقا خوداتکا‌ترین قاره در زمینه تامین غذا

گیتس در نامه سالیانه ۲۰۱۵ خود پیش‌بینی کرد که بهره‌وری صنعت کشاورزی آفریقا تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به ۵۰ درصد بهبود خواهد یافت و کل این قاره به خودکفایی خواهد رسید. درحال حاضر این قاره سالانه ۵۰ میلیارد دلار واردات مواد غذایی دارد، حتی با وجود اینکه ۷۰ درصد از ساکنان این قاره کشاورز هستند.

گیتس در نامه خود نوشت طی ۱۵ سال آینده نوآوری در کشاورزی می‌تواند این تضاد ظالمانه را در آفریقا برطرف سازد. به گفته وی جهان امروزه از کودهای بهتری برخوردار است و محصولات کشاورزی بارورتر، مغذی‌تر و در برابر خشکسالی و بیماری مقاوم‌تر هستند، کشاورزان آفریقایی با دسترسی به این تجهیزات و فناوری‌های موجود می‌توانند بهره‌برداری کشاورزی خود را دوبرابر سازند.

۳- بانکداری موبایلی زندگی فقیران را متحول می‌کند

در کشورهای آفریقایی که درآمد‌زایی کار دشواری به شمار می‌رود، مردم معمولا برای پرداخت هزینه‌های مورد نیاز برای سلامت، غذا، تحصیلات یا تعمیرات گزینه‌های محدود و دشواری در اختیار دارند. گیتس معتقد است این مشکل ناشی از زیرساختارهای ضعیف بانکداری است.

وی در نامه سالیانه سال ۲۰۱۵ خود نوشت تا سال ۲۰۳۰ نزدیک به دو میلیارد نفر از افرادی که امروزه دارای حساب بانکی نیستند، پول‌های خود را از طریق موبایل پس‌انداز کرده و حساب‌های خود را از همین طریق پرداخت خواهند کرد. و در همان دوران تامین‌کنندگان پول موبایلی خدمات مالی وسیعی را ارائه می‌دهند که می‌تواند سطح زندگی مردم را ارتقا دهد.

۴- تا سال ۲۰۳۵ هیچ کشور فقیری وجود نخواهد داشت

گیتس در نامه سالیانه سال ۲۰۱۴ خود به وضوح پیش‌بینی کرد که که با وجود تداوم کمک‌های خارجی به کشورهای فقیر، تا سال ۲۰۳۵ هیچ کشور فقیری در جهان باقی نخواهد ماند. باوجود نگرانی‌هایی که گیتس نسبت به بودجه تخصیص داده شده برای کمک‌های خارجی از سوی دولت ترامپ بروز داده‌است اما همچنان معتقد است این معادله در نهایت تاثیرگذار خواهد بود.

گیتس در نامه‌اش فقر را مانند بانک جهانی توصیف کرد، درآمد روزانه ۱٫۹۰ دلار و درحال حاضر مردمان ۳۵ کشور جهان در این محدوده می‌گنجند. به گفته وی تقریبا تمامی کشورها در آن زمان در سطح متوسط رو به پایین و یا چند درجه بالاتر از این سطح قرار خواهند گرفت. کشورها از همسایگان ثروتمند خود الگوبرداری کرده و از نوآوری‌هایی مانند واکسیناسیون، بذرهای بهتر و تحول دیجیتال بهره خواهند برد.

۵- جهان تا سال ۲۰۳۰ منبع انرژی پاک را خواهد یافت

یکی از امیدوارکننده‌ترین پیش‌بینی‌های گیتس در سال ۲۰۱۶ اعلام شد، وی در آن سال اعلام کرد طی ۱۵ سال آینده باد،‌خورشید و دیگر منابع انرژی پاک بیشترین بخش انرژی جهان را تامین خواهند کرد. و در نامه سالیانه ۲۰۱۶ خود نوشت چالش انرژی بسیار بزرگ است، شاید بزرگتر از تصویر بسیاری از مردم،‌اما فرصت‌ها نیز کم نیستند.

بسیاری از کشورهایی که گیتس از آنها بازدید کرده از آب یا برق برخوردار نیستند و این به آن معنی است که شب‌ها نمی‌توانند خانه‌های خود را روشن یا گرم نگه دارند و یا مغازه‌ها را باز نگه دارند و یا حتی از مراکز پزشکی حیاتی استفاده کنند. گیتس می‌گوید اگر جهان بتواند یک منبع انرژی پاک و ارزان بیابد، می‌تواند کارهایی تاثیرگذارتر از متوقف کردن تغییرات اقلیمی انجام دهد، می‌تواند زندگی میلیون‌ها نفر از خانواده‌های فقیر را متحول سازد.

۶- اتوماسیون مشاغل بیشماری را نابود می‌کند

گیتس می‌گوید طی ۲۰ سال آینده نیروگاه‌ها و کارخانه‌های کل آمریکا کارگزان خود را اخراج کرده و از سیستم‌های خودکار و روبات‌ها بهره خواهند برد. این روند هزاران نیروی کار در زمینه‌های مختلف را تحت تاثیر قرار خواهد داد.  وی معتقد است در چنین آینده‌ای باید برای روبات‌هایی که مشاغل را در تصرف خود درآورده‌اند مالیات در نظر گرفت تا درآمد ناشی از کسب مالیات از نیروهای انسانی از بین نرود.

۷ ریشه‌کنی فلج‌اطفال تا سال ۲۰۱۹

تا پایان سال ۲۰۱۶ در سرتاسر جهان تنها ۳۷ مورد جدید فلج‌اطفال گزارش شد، درحالی که در دهه ۱۹۸۰ نزدیک به ۴۰۰ مورد ابتلا به این بیماری گزارش شده‌بود. گیتس امیدوار است با وجود اینکه تنها چند صد نفر در جهان به این بیماری مبتلا هستند، فلج‌اطفال پس از آبله دومین بیماری در جهان خواهد بود که ریشه‌کن خواهد شد. وی در سال ۲۰۱۳ پیش‌بینی کرد تا ۶ سال آینده این بیماری ریشه‌کن خواهد شد، بیماری که زمانی سالانه ۴۰۰ هزار کودک را فلج می‌کرد.

سایت علمی بیگ بنگ / منبع: businessinsider.com

image_pdfimage_print

کیهان: از بیگ بنگ تا امروز در چند مرحلۀ آسان

بیگ بنگ: کیهان چگونه به وجود آمد؟ نظریه عموما پذیرفته شده در شروع و گسترش کیهان مدل بیگ بنگ نام دارد که بیان می کند کیهان در حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال پیش از یک نقطه ی بسیار داغ و متراکم به وجود آمد. اما چگونه کیهان ما از یک نقطۀ داغ و متراکم به عظمت کنونی خود دست یافته است. در این مقاله سعی می کنیم در چند قسمت به زبان ساده به این مساله بپردازیم:

۱-پیدایش

بیگ بنگ بر خلاف تصوری که نام این نظریه به ذهن متبادر می کند یک انفجار در فضا نبود بلکه ظهور خود فضا در کل کیهان بود. یک قطعه کلیدی در کشف راز بیگ بنگ مشاهدۀ تابش پس زمینه کیهانی میباشد که تشعشعات و نور باقی مانده از بیگ بنگ می باشد. این امواج که توسط گیرنده های مایکرو ویو قابل مشاهده می باشد به دانشمندان اجازه می دهد با کنار هم قرار دادن سر نخ های مختلف دوران کودکی کیهان را ترسیم کنند.

در سال ۲۰۰۱ ناسا با پرتاپ ماهواره WMAP و با مطالعه تابش پس زمینه کیهانی به بررسی شرایط اولیه کیهان پرداخت. این مطالعات و مطالعات دیگر مثل ماهواره پلانک منجر به تعیین سن کیهان حدود ۱۳٫۸ میلیارد سال شد.

۲- اولین جهش رشدی کیهان

وقتی کیهان بسیار جوان بود یعنی چیزی در حدود یک هزارم یک میلیاردیم یک تریلیونیوم یک تریلیونیوم یک ثانیه شروع به یک رشد ِ شگفت انگیز کرد و در طی این انبساط سریع که به تورم معروف است، کیهان به شدت رشد کرد و اندازه اش حداقل ۹۰ بار دو برابر شد.

کیهان در حال گسترش بود و چگالی اش کاهش می یافت و خنک و خنک تر می شد و مواد شکل می گرفتند. بعد از تورم انبساط کیهان ادامه یافت اما با نرخی آرام تر.

۳- بیش از حد داغ برای درخشیدن

بعد از سه دقیقه از ابتدای پیدایش کیهان نور وجود داشت، اما به مدت ۳۸۰ هزار سال با وجود حرارت شدید ناشی از پیدایش، کیهان داغ تر از حدی بود که بتواند بدرخشد زیرا اتمها با چنان شدتی با یکدیگر برخورد می کردند که کل کیهان از پلاسمایی از پروتونها و نوترونها و الکترونها بود که ذرات نور را همانند مه پراکنده می کردند.

در این مدت پروتونها و نوترونها با هم برخورد کرده و هستۀ دوتریوم (ایزوتوپ هیدروژن) را به وجود آوردند و مقادیر زیادی از این دوتریوم ها با هم ترکیب شده و هلیوم را ساختند.

۴- بگذار روشنائی باشد

حدود ۳۸۰ هزار سال بعد از بیگ بنگ ماده به قدر کافی خنک شد تا الکترونها با گردش به دور هسته، اتم های خنثی تولید کنند. این مرحله که به عصر نو ترکیب (recombination) معروف است باعث شد تا کیهان در اثر جذب الکترون های آزاد نسبت به نور شفاف شود و نوری که تا آن زمان در بند بود از بند رها شد و امروزه به صورت تابش پس زمینه کیهانی قابل مشاهده است. اما پس از رها شدن نور دوران تاریکی آغاز شد تا اینکه ستارگان شکل بگیرند.

۵- پدیدار شدن از میان تاریکی

حدود ۴۰۰ میلیون سال بعد از بیگ بنگ کیهان به تدریج از دوران تاریکی خارج شد. این دوران که به یونیزاسیون مجدد (reionization) معروف است نیم میلیارد سال و یا کمتر طول کشیده است. در این دوران تراکم گازها منجر به شکل گیری ستارگان و کهکشانها شد و انتشار نور فرابنفش(UV) از ستارگان منجر به پراکنده شدن گاز هیدروژن و در نتیجه شفاف شدن کیهان نسبت به نور فرا بنفش برای اولین بار شد.

۶- ستارگان و کهکشانهای بیشتر

اخترشناسان برای فهم خصوصیات کیهان جوان در جستجوی دورترین و قدیمی ترین کهکشانها هستند. اطلاعات ماموریت هایی نظیر WMAP و COBE و ماموریت هایی که هم اکنون نیز در حال انجام هستند همانند تلسکوپ فضایی هابل ( پرتاب شده در سال ۱۹۹۰) همگی به دانشمندان در حل دیرین ترین رازها و پاسخ به بحث انگیز ترین سوالات در کیهان شناسی کمک می کنند.

۷- سن منظومه ی شمسی خودمان

تخمین زده می شود منظومه ی شمسی کمی بعد از ۹ میلیارد سال از بیگ بنگ متولد شده باشد (با سن ۴٫۶ میلیارد سال). بر اساس تخمینهای جاری خورشید یکی از ۱۰۰ میلیارد ستاره کهکشان راه شیری است و از فاصلۀ ۲۵۰۰۰ سال نوری به دور مرکز کهکشان گردش می کند.

تصور می شود خورشید و همه ی اجرام منظومه ی شمسی از یک توده ی عظیم و چرخان گاز و غبار به نام سحابی خورشیدی شکل گرفته باشد. با تاثیر جاذبه سحابی متراکمتر شد و سرعت چرخش آن بیشتر شد و به شکل یک دیسک چرخان در آمد و بیشتر مواد به سمت مرکز این دیسک کشیده شد و خورشید شکل گرفت.

۸-مواد نادیدنی در کیهان

در دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی دانشمندان متوجه شدند که ممکن است جرم بیشتری از جرم قابل مشاهده در کیهان موجود باشد. ورا روبین ( اخترشناس در موسسۀ کارنگی واشنگتن) اقدام به مطالعه ی سرعت ستارگان در کهکشانها بر اساس موقعیت شان نمود. بر اساس قوانین نیوتن ستارگان حاشیه کهکشان ها باید با سرعتی آهسته تر از ستارگان مرکز کهکشان در گردش باشند. اما ورا روبین مشاهده کرد که تفاوتی در سرعت ستارگان در فواصل مختلف از مرکز وجود ندارد. او کشف کرد که همه ی ستارگان صرف نظر از فاصله شان از مرکز کهکشان تقریبا با سرعت برابری گردش می کنند.

این کشف و کشفیات دیگری منجر به این فرض شد که احتمالا جرمی راز آلود و غیر قابل دیدن وجود دارد که تنها از طریق کشش گرانشی بر مادۀ معمولی قابل شناسائی است، این جرم به ماده ی تاریک معروف شد. یک فرضیه این است که ماده تاریک از ذراتی تشکیل شده است که هیچ واکنشی با نور یا ماده ی معمولی ندارد و به همین دلیل شناسائی آن کار دشواری است. بر اساس مشاهدات به نظر می رسد ماده تاریک ۲۳ درصد کل کیهان را شکل داده باشد. در مقام مقایسه فقط ۴ درصد کیهان از ماده ی معمولی (شامل ستارگان، سیارات و مردم) تشکیل شده است.

۹-کیهان با انبساط شتابدار

در دهه ۲۰ میلادی اخترشناس ادوین هابل کشفی انقلابی انجام داد. او با تلسکوپ رصدخانه مونت ویلسون در لس آنجلس مشاهده کرد که کیهان ایستا نبوده و در حال گسترش است. چند دهه بعد تلسکوپ فضایی هابل با مطالعه ابرنواخترهای دور دست کشف کرد که در گذشته کیهان با نرخ آهسته تری از امروز در حال انبساط بوده است. این کشف بسیار غیر منتظره بود چرا که همه انتظار داشت با تاثیر گرانش نرخ انبساط کیهان کندتر شود (و یا حتی موجب معکوس شدن روند انبساط گردد).

انرژی تاریک نیرویی عجیب است که تصور می شود با از هم دور کردن کهکشانها موجب افزایش نرخ انبساط کیهان شده است. وجود این انرژی نامرئی که تصور می شود ۷۳ درصد کل کیهان را شامل شود کماکان غیر قابل تشخیص و به صورت یک راز باقی مانده است و یکی از مناقشه برانگیزترین مباحث در کیهان شناسی می باشد. با وجود کشفیات فراوان درباره شکل گیری و تکامل کیهان هنوز سوالاتی (همانند ماده تاریک و انرژی تاریک) بی پاسخ مانده اند اما کیهان شناسان برای شناخت بهتر جستجوی کیهان را ادامه می دهند.

ترجمه: دکتر مصطفی رحمانی/ سایت علمی بیگ بنگ

منبع: space.com

image_pdfimage_print

معرفی کتاب: پاد ماده

بیگ بنگ: در این کتاب، فرانک کلوز، دانشمند برجسته فیزیک ذرات بنیادی، با شیوایی بیان و آوردن مثال‏هایی برای ملموس کردن موضوع و متمایز کردن واقعیت از خیال، پادماده را توضیح می‏ دهد. او همچنین، در قسمت‏هایی از کتاب با طرح سوال‏هایی خواننده را به فکر فرو می‏ برد و سعی می‌کند در پس پیدا کردن پاسخ، علاقه‌مندان با پشت‌کار ما را با مفاهیم عمیقی آشنا کند.

نام اصلی: Antimatter: Explore over a material
پاد ماده: کاوش در فراسوی ماده
نوشته: فرانک کلوز
ترجمه: یاشار مجتهدزاده
ناشر : سبزان
موضوع: فیزیک، کیهان شناسی
سال انتشار: ۱۳۹۵
تعداد صفحه: ۱۹۲

ما (انسان‏ها) و هر آنچه که در اطرافمان شناخته‏ ایم از ماده ساخته شده‌ایم. کوارک‏ها و لپتون‏ها ذرات بنیادی ماده ‏ای هستند که ما می‏شناسیم، اما این تمام ماجرا نیست؛ چرا که صورت دیگری هم وجود دارد که پادماده نامیده می ‏شود و از پادذرات شکل گرفته است. موجوداتی با همان جرم، اندازه و مقدار بار الکتریکی؛ تنها تفاوت در برخی خواص ذاتی آنهاست که این دو را در مقابل یکدیگر قرار داده است.

آنچه علم ثابت کرده این است که بیگ بنگ در حدود چهارده میلیارد سال پیش، ماده و پادماده را در تعادل کامل در جهان توزیع کرده است. اما در اینجا نکته‏ ای وجود دارد و آن اینکه زمانی که ماده و پادماده با هم برخورد می‏ کنند هر دو نابود می‏ شوند و تنها جرقه نور پدید می‏ آید؛ بنابراین پرسشی بنیادین وجود دارد و آن اینکه چطور شده است که ماده و پادماده همدیگر را نابود نکرده‏ اند و بعد از گذشت چهارده میلیارد سال هنوز چیزی در عالم باقی مانده است و چه عاملی سبب پیروزی ماده بر پادماده شده است. چرا که دنیای امروزی ما در واقع بقایای نابودی عظیم میان ماده و پادماده است و اینکه آیا جای دیگری از این جهان پهناور دنیایی تشکیل شده از پادماده وجود دارد یا خیر؟

فهرست مطالب:

۱- پاد ماده: خیال یا واقعیت؟

۲- دنیای ماده

۳- الواح سنگی

۴- یک کشف نهایی

۵- انهدام

۶- نگهداری پاد ماده

۷- جهان آینه ای

۸- چرا اصلا باید چیزی وجود داشته باشد

۹- آشکارسازی

خرید پستی این کتاب

سایت علمی بیگ بنگ: bigbangpage.com

image_pdfimage_print